Gốc đa Hàng Trống: Biểu tượng và nơi khởi nguồn của những nhà báo tài năng
Giữa hàng trăm cây đa cổ thụ của Hà Nội, cây đa hơn 300 năm tuổi trong khuôn viên 71 Hàng Trống được giới nghiên cứu đánh giá là đặc biệt nhất, thậm chí được xếp vào diện lâu năm bậc nhất xứ Đông Dương. Năm 1954, Báo Nhân Dân về đây tiếp quản trụ sở và từ đó, “Gốc đa Hàng Trống” trở thành biểu tượng mỗi khi nhắc về “mái nhà chung” của báo chí cách mạng.
Môi trường rèn nghề nghiêm khắc và tinh thần “tre già măng mọc”
Làm nghề dưới tán đa Hàng Trống, dưới sự dẫn dắt của những “cây đa, cây đề” dạn dày kinh nghiệm, các phóng viên trẻ luôn được khuyến khích dấn thân, thử sức ở nhiều thể loại và đề tài gai góc. Sự rèn giũa nghiêm khắc tạo nên “hàng rào nghề nghiệp” giúp họ tránh sa vào chuyện giật gân bề nổi mà kiên trì đi đến tận cùng sự thật.
Ở tuổi ngoài 80, nhà báo Đức Lượng, nguyên Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân vẫn giữ phong thái nhanh nhẹn, chuẩn mực của một người làm báo lâu năm. Ông chia sẻ: “Dù cậu có chức tước gì, nhưng làm Báo Nhân Dân, phải bắt đầu từ phóng viên” – đó là lời Tổng Biên tập Hà Đăng nói khi nhận ông về. Năm đó ông 45 tuổi, từng có kinh nghiệm phục vụ tại Văn phòng Tổng Bí thư nhưng vẫn bắt đầu lại từ công việc phóng viên.
Khắt khe trong rèn nghề nhưng theo nhà báo Đức Lượng, ở Báo Nhân Dân “tre già không cản măng mọc”. Việc phát hiện, đào tạo và trọng dụng phóng viên trẻ được đặt trong mục tiêu chung phụng sự bạn đọc. Tiêu chí đánh giá cán bộ thể hiện trực tiếp trên mặt báo qua chất lượng tác phẩm, bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp.
Đổi mới phương pháp đào tạo: Từ học hỏi truyền thống đến mở không gian sáng tạo
Nhà báo Bùi Trung Chính, Phó Trưởng ban Chuyên đề (phụ trách ấn phẩm Thời Nay) cho biết, trước đây phóng viên trẻ phải trải qua thời gian thử thách dài, hầu như không được tự ý viết bài mà chủ yếu theo chân các cây bút kỳ cựu để học hỏi. Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới, cách đào tạo phóng viên đã có nhiều chuyển biến.
Tại Thời Nay, lãnh đạo ban chủ trương trao “đất”, mở không gian sáng tạo để người trẻ khẳng định mình qua tác phẩm. Phóng viên được góp ý trực tiếp trên từng bản thảo; được khuyến khích tìm giọng điệu riêng, mở rộng phạm vi đề tài và tiếp cận những vấn đề có chiều sâu. Thay vì đóng khung trong một thể loại, phóng viên Thời Nay được tạo điều kiện, thậm chí “buộc” phải thử sức ở nhiều “sân chơi” khác nhau, từ phóng sự, điều tra cho đến chính luận.
Những tấm gương phóng viên trẻ dấn thân và cống hiến
Nhà báo Phương Mai là một cây viết sớm khẳng định được bản sắc riêng tại Thời Nay. Chị thường xuyên đi công tác dài ngày, từ biên giới, hải đảo đến các quốc gia khác. Gần như năm nào chị cũng theo các đoàn đi chúc Tết ở Trường Sa và nhà giàn. Phương Mai chia sẻ: “Chuyến cuối năm tuy vất vả hơn nhưng thường cho mình nhiều thời gian ở lại đảo, ở lại tàu. Bao năm qua, dù đảo vẫn thế, nhà giàn vẫn thế, nhưng con người lại khác. Mỗi người là một lát cắt với số phận riêng. Nếu chịu khó đi và quan sát kỹ, lúc nào cũng có cái mới để viết.”
Quá trình bền bỉ tích lũy tư liệu qua nhiều năm đang dần giúp Phương Mai hoàn thiện cuốn sách về Trường Sa. Đó có lẽ là trái ngọt từ yêu cầu phải “nghĩ sâu, tìm hiểu kỹ” khi được rèn nghề dưới tán đa Hàng Trống.
Nhà báo Mỹ Hạnh (phóng viên Ban Văn hóa-Xã hội) cũng là một tấm gương về sự dấn thân. Dù ở tháng cuối cùng của thai kỳ, cô vẫn kể lại hành trình năm 2025 với những chuyến đi trải dài từ sông nước phương nam đến non cao phía bắc, từ biển đảo dạt dào đến Tây Nguyên lộng gió. Theo Mỹ Hạnh, mảng văn hóa-văn nghệ, nếu chỉ ngồi tại tòa soạn, bài viết dễ nhạt và thiếu sức sống. Bởi vậy, lãnh đạo ban luôn khuyến khích phóng viên đi thực tế, thậm chí hỗ trợ kinh phí để bám địa bàn, gặp gỡ nhân vật.
Đội ngũ phóng viên thường trú: Cầu nối thông tin và bản lĩnh chính trị
Một trong những lực lượng tạo nên bản sắc của Báo Nhân Dân là đội ngũ phóng viên thường trú – cầu nối thông tin của báo tại địa bàn phụ trách. Năm 2016, khi mới 26 tuổi, Đỗ Hữu Hưng được cử đi thường trú tại Trung Quốc. Trong môi trường tác nghiệp quốc tế, anh không ngừng tự làm mới mình, thích ứng với yêu cầu báo chí đối ngoại và tác nghiệp đa phương tiện.
Cuối năm 2021, Hưng được giao phụ trách Cơ quan thường trú Báo Nhân Dân tại Trung Quốc, trở thành một trong những Trưởng đại diện trẻ nhất của báo ở nước ngoài. Hưng chia sẻ: “Để mỗi tác phẩm có chiều sâu và sức thuyết phục, phóng viên cần phải dấn thân. Tuy nhiên, với báo chí đối ngoại, bản lĩnh chính trị vẫn là điểm tựa cốt lõi, bảo đảm thông tin không chỉ đúng mà còn trúng, góp phần định hướng dư luận và nâng cao uy tín quốc gia trên trường quốc tế.”
Giá trị cốt lõi: Chuẩn xác tuyệt đối và trách nhiệm định hướng thông tin
Trải qua lịch sử 75 năm, thế hệ những người làm báo Đảng vẫn thực hiện đúng lời dạy của Bác Hồ: “Đảng ta chỉ có một mục đích là phụng sự nhân dân thì tờ báo của Đảng lấy tên là Nhân Dân.” Những năm gần đây, Báo Nhân Dân liên tục dẫn đầu trong chuyển đổi số, đẩy mạnh sản xuất nội dung đa phương tiện, tích hợp AI.
Nhìn lại chặng đường phát triển, nhà báo Vũ Mai Hoàng, Trưởng ban Công nghệ chia sẻ: Sự chuyển mình của tòa soạn phản ánh rõ nhịp vận động của báo chí cách mạng trong thời đại công nghệ. Tuy vậy, có những giá trị không thay đổi, gắn với gốc tích của tờ Sự Thật – tiền thân của Báo Nhân Dân, đó là sự chuẩn xác tuyệt đối và trách nhiệm định hướng thông tin. Chính độ tin cậy ấy đã làm nên uy tín của tờ báo, giúp mỗi câu chữ có thể đứng vững trước bạn đọc và thời gian.
