Làng nghề trầm hương Phúc Trạch rộn ràng vào mùa Tết
Mỗi độ xuân về, khi những cơn gió bấc dần lắng xuống, trăm hoa đua nở, người dân làng Phúc Trạch, tỉnh Hà Tĩnh lại trở nên tất bật hơn bao giờ hết. Đây chính là thời điểm nhộn nhịp nhất trong năm của làng nghề chế tác trầm hương – một nghề truyền thống đã gắn bó với vùng đất này qua nhiều thế hệ.
Truyền thống và đặc sản trầm hương
Làng nghề trầm hương Phúc Trạch nổi tiếng với việc trồng và chế tác trầm hương, một sản vật quý giá hình thành từ cây dó bầu trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt của núi rừng Trường Sơn. Qua thời gian, nhựa trầm kết tinh, tạo nên mùi hương trầm ấm, sâu lắng và bền bỉ. Khác biệt so với nhiều nơi, trầm Phúc Trạch mang hương vị đặc trưng: dịu nhẹ nhưng lan tỏa lâu, được giới sành trầm đánh giá cao.
Theo thống kê, toàn xã Phúc Trạch hiện có đến 90% hộ dân tham gia trồng cây dó trầm. Nhờ phù hợp với thổ nhưỡng địa phương, lượng trầm hương trong cây ở đây rất dồi dào và thơm ngát, trong khi nhiều vùng lân cận không có được. Năm 2020, Hội Trầm hương Việt Nam đã tiến hành nghiên cứu, khảo sát và đánh giá chất lượng cây dó trầm tại xã Phúc Trạch, xác định rằng chất lượng cây và các sản phẩm trầm hương nơi đây thuộc top đầu thế giới.
Quy trình chế tác tỉ mỉ và giá trị kinh tế
Gia đình bà Đặng Thị Phượng (50 tuổi) là một trong những hộ tiêu biểu, với hơn 1.000 cây dó trầm trên diện tích khoảng 0,5ha. Cây lớn nhất có đường kính lên đến 35cm, được định giá 40 triệu đồng, trong khi những cây nhỏ hơn cũng có giá không dưới 1 triệu đồng. Bà Phượng chia sẻ: "Khi cây đạt tuổi trưởng thành, chúng tôi sẽ khoan lỗ vào thân cây để kích thích quá trình tạo trầm. Thu hoạch và chế tác trầm là công việc đòi hỏi tay nghề cao và sự tỉ mỉ. Trầm hương sau khi thu hoạch sẽ được chế tác thành nhiều sản phẩm khác nhau như vòng trầm, hương trầm và các cây cảnh trầm độc đáo."
Nghề trầm hương ở Phúc Trạch đã hình thành từ những năm 1990, và đến nay, nó không chỉ là nghề chính mà còn là nguồn thu nhập ổn định cho hàng nghìn hộ gia đình. Từ cây dó trầm, các thợ thủ công thực hiện các công đoạn đục vỏ cây và làm sạch để chọn ra phần trầm làm nguyên liệu chính. Sau đó, phần trầm được phơi khô và chế tác thành các sản phẩm đa dạng. Đặc biệt, các mặt hàng mỹ nghệ từ trầm thường được bán với giá rất cao.
Đa dạng sản phẩm và thị trường tiêu thụ
Từ cây dó trầm, nhiều sản phẩm như vòng trầm, hương trầm, cây cảnh, tinh dầu… đã được tạo ra, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Hiện nay, nhiều hộ gia đình trồng cây dó trầm với quy mô lớn tại Phúc Trạch đã thành lập các cơ sở sản xuất kinh doanh, chế biến sản phẩm trầm hương, trầm nụ, trầm miếng, đồ thủ công mỹ nghệ có giá trị kinh tế cao. Nhiều sản phẩm chế biến từ cây dó trầm đã được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao.
Anh Nguyễn Chí Thành, chủ cơ sở hương trầm Đinh Gia, cho biết anh đã làm nghề chế tác trầm hương hơn 10 năm. Công việc kéo dài cả năm, nhưng vào những ngày giáp Tết Nguyên đán, đơn hàng thường tăng gấp đôi. Anh chia sẻ: "Bên cạnh nhu cầu sử dụng hương trầm cho các dịp lễ, tết, nhiều người còn quan niệm sử dụng dó trầm như một cách đưa lộc vào nhà trong năm mới, mang lại may mắn cho gia chủ. Vì vậy, lượng đơn đặt hàng các sản phẩm từ dó trầm dịp Tết liên tục tăng cao."
Trung bình mỗi vụ, cơ sở của anh xuất bán ra thị trường gần 600.000 thẻ hương, tương đương với khoảng 3,5 tấn bột; khoảng 1.000 hộp hương nụ và nhiều loại đồ trang sức, mỹ nghệ, tinh dầu… Doanh thu vụ Tết ước đạt từ 500 đến 600 triệu đồng, chiếm khoảng 2/3 doanh thu cả năm. Do đó, đây được xem là "thời điểm vàng" để các cơ sở tăng tốc sản xuất và nâng cao doanh số.
Đầu tư hiện đại và định hướng phát triển
Chị Võ Thị Nga (49 tuổi, thôn 8), chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh trầm hương Thọ Nga, cho biết gia đình đã trồng dó trầm hơn 20 năm, nhưng chỉ bắt đầu chế tác thủ công từ trầm khoảng 10 năm trở lại đây. Chị Nga nói: "Ngoài hương trầm, chúng tôi còn chế tác nhiều mặt hàng đa dạng như trầm nụ, vòng trầm, tinh dầu trầm, trầm miếng, sản phẩm mỹ nghệ… Tất cả các sản phẩm của cơ sở đều được làm từ 100% bột gỗ trầm hương tự nhiên, đảm bảo sạch, chất lượng, an toàn cho sức khỏe người sử dụng."
Trong những năm gần đây, nhận thấy nhu cầu về nhang trầm hương ngày càng cao, chị Nga đã mạnh dạn đầu tư máy móc hiện đại và quy trình sản xuất khép kín để nâng cao chất lượng cũng như sản lượng, nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Một trong những sản phẩm độc đáo là trầm nụ, với đặc điểm khói chìm, khi đốt sẽ tạo thành thác khói khá đẹp mắt, thậm chí còn được dùng làm cảnh.
Theo chia sẻ của các hộ dân làng nghề chế tác trầm hương, trung bình mỗi năm, cây dó trầm mang lại nguồn thu khoảng 250–300 triệu đồng/hộ. Với những cơ sở sản xuất, kinh doanh quy mô lớn, doanh thu có thể đạt từ 1,5–2 tỷ đồng/năm. Trong đó, dịp Tết được xem là vụ cao điểm, có vai trò quyết định đến hiệu quả kinh doanh, nên bà con thường tập trung đẩy mạnh sản xuất trong giai đoạn này.
Hỗ trợ từ địa phương và tầm nhìn tương lai
Hiện nay, các cơ sở sản xuất, chế tác trầm hương trên địa bàn đang bước vào cao điểm cuối năm. Việc chủ động nguồn nguyên liệu, nhân công và nắm bắt nhu cầu thị trường được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.
Ông Phan Quốc Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Trạch, cho biết địa phương đang hỗ trợ các cơ sở đăng ký nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đồng thời kêu gọi đầu tư chế biến sâu nhằm rút ngắn thời gian chế tác và nâng cao giá trị kinh tế từ cây dó trầm. Ông Thanh cũng chia sẻ rằng địa phương đã thành lập làng nghề chế tác trầm hương với sự tham gia của 50 hộ dân. Để nâng tầm sản phẩm chủ lực, cùng với xây dựng và nâng cao chất lượng các sản phẩm OCOP, hiện nay các cấp, ngành, hộ sản xuất kinh doanh trầm hương tại Phúc Trạch đang tập trung quảng bá, giới thiệu sản phẩm để các sản phẩm OCOP mang thương hiệu Hà Tĩnh tiếp tục vươn cao, vươn xa, khẳng định uy tín trên thị trường.
