Nhà báo Hoàng Tùng: Huyền thoại từ 'Đại học cơm vắt' đến vị trí Tổng Biên tập
Trong ký ức của nhiều người, hình ảnh nhà báo Hoàng Tùng hiện lên với vẻ ngoài giản dị, đôi khi khó đoán định. Một lần, ông xuất hiện từ chiếc xe Volga đen, đầu đội mũ beret, chân đi giày vải đen, thậm chí nhai trầu bỏm bẻm. Không ai ngờ đó là một chính khách hay Bí thư Tỉnh ủy đến Báo Nhân Dân làm việc. Nhưng hôm sau, khi tiếp đón các đoàn phóng viên quốc tế từ Nhật Bản, Cuba, hay báo Prada (Liên Xô cũ), ông lại hiện diện lịch thiệp trong bộ complet xanh nước biển, đĩnh đạc bắt tay từng vị khách. Đó chính là nhà báo Hoàng Tùng, một nhân vật đa diện và đầy bí ẩn.
Hành trình từ tự học đến lãnh đạo báo chí
Nhà báo Hoàng Tùng thường kể về hành trình học vấn của mình với giọng dí dỏm. Trong lý lịch, ông ghi trình độ văn hóa là 'Tự học', và các trường đại học đã tốt nghiệp bao gồm 'Đại học cơm vắt, ngủ rừng' cùng với trải nghiệm tham gia hoạt động cách mạng. Đặc biệt, ông nhấn mạnh đến 'Đại học nhà tù Sơn La' (1940-1945), nơi ông từng làm bồi bếp cho cai ngục và học được cách nấu một số món Tây. Những năm tháng gian khổ này đã rèn giũa ông trở thành một con người kiên cường, sẵn sàng đối mặt với mọi thử thách.
Ông ví Báo Nhân Dân như nhạc trưởng trong dàn đồng ca báo chí của Đảng, và bản thân ông luôn rèn luyện nghiêm cẩn trong vai trò đó. Một phong tục đẹp do ông khởi xướng là ngày làm việc đầu tiên sau Tết âm lịch, mọi người cùng quây quần ăn Tết với bánh chưng, giò lụa, mứt kẹo, rượu vang, và lắng nghe bài chúc Tết của Tổng Biên tập – đồng thời là xã luận đầu xuân. Tuy nhiên, không phải lúc nào mọi thứ cũng suôn sẻ. Một lần, câu 'Dân tộc ta là một dân tộc anh hùng, càn khôn NỂ mặt, anh hùng biết tay' bị in sai thành 'càn khôn NỞ mặt'. Khi phát hiện lỗi, ông không phê phán mà chỉ giọng chùng xuống, khiến hội trường lặng đi, rồi sau đó lại rộn lên tiếng cười khi ông đùa về việc xây trụ sở mới với thang máy và sân đỗ trực thăng.
Phong cách biên tập nghiêm khắc và sâu sắc
Trong công tác biên tập, nhà báo Hoàng Tùng nổi tiếng với sự nghiêm túc và không khoan nhượng. Ông thường xuyên sửa chữa bài vở, kể cả của các tác giả nổi tiếng hay lãnh đạo chủ chốt. Với ông, biên tập không phải là 'vẽ rắn thêm chân' mà là 'vẽ rồng điểm mắt', nâng cao giá trị tác phẩm. Nhiều phóng viên hồi hộp chờ ông duyệt bài, và khi nghe tiếng xe Volga rời đi, họ vội vào phòng đánh máy để xem bài mình được sửa thế nào. Đôi khi, bài xã luận chỉ còn lại bốn chữ: 'xã luận' ở đầu và 'Nhân Dân' ở cuối là bút tích gốc.
Một lần, bài xã luận kêu gọi tiết kiệm điện bị ông cắt bớt hai phần ba số chữ, và thêm dòng chữ khó đọc: 'Tiết kiệm điện thì cũng phải tiết kiệm giấy!'. Sự tỉ mỉ này phản ánh tầm nhìn sâu rộng và trách nhiệm với nghề báo.
Những năm tháng cuối đời và di sản trí tuệ
Trong khoảng 15 năm trước khi qua đời, nhà báo Hoàng Tùng vẫn miệt mài với công việc và học hỏi. Dù tuổi cao sức yếu, ông vẫn nằm trên giường đọc tác phẩm của Mác và Ăng-ghen bằng tiếng Pháp, với những ghi chú chi chít. Ông nhận xét rằng tục ngữ ca dao Việt Nam rất gần gũi với phép biện chứng của Ăng-ghen, nhưng chưa được tổng kết thành học thuyết. Ông đặt câu hỏi lớn: 'Thời đại ngày nay, ngoài máy vi tính, sẽ đẻ ra 'cái khỉ gió' gì nữa?', nhấn mạnh vai trò dự báo xu thế xã hội của báo chí.
Ông luôn giữ thái độ khiêm tốn, ví mình từ 'chân loong toong điếu đóm' mà trở thành Tổng Biên tập Báo Nhân Dân suốt 30 năm. Khi được hỏi về học hàm, ông khẳng định: 'Thực học thế là tốt'. Trong một lần gặp gỡ, ông đưa cho tác giả bài viết về kỷ niệm ngày sinh Các Mác trên tờ giấy học sinh gấp tư, nói đùa: 'Báo Nhân Dân có mua thì mình bán cho', nhưng thực chất là chia sẻ kiến thức không vụ lợi.
Di sản bền vững cho các thế hệ sau
Ngày nay, chúng ta không còn thấy nhà báo Hoàng Tùng ngồi dưới gốc đa 71 Hàng Trống, nhưng tấm gương lao động, trí tuệ cao vời và nhiệt huyết với nghề báo của ông vẫn là di sản quý giá. Các thế hệ đi sau tiếp nối, sáng tạo những sản phẩm báo chí mới mẻ trên nền tảng truyền thống vững vàng – như cây đa ở Báo Nhân Dân vẫn đâm chồi nảy lộc. Câu chuyện về ông không chỉ là ký ức, mà còn là bài học về sự kiên trì, trí tuệ và đam mê trong sự nghiệp báo chí cách mạng.
