Nhà thơ Thanh Quế và những kỷ niệm sâu sắc với liệt sĩ Phan Chí Dũng
Trong một cuộc trò chuyện đầy xúc động, nhà thơ Thanh Quế đã mở đầu bằng việc giải thích về tên của nhân vật chính trong câu chuyện của mình. Ông cho biết: "Phan Chí Dũng là tên của một cậu thanh niên ngày ấy trong Chi I đi Nam Bộ. Cậu ấy chính là con trai của chú Sáu Dân. Tôi quen biết cậu ấy một cách tình cờ".
Những ngày đầu ở trường huấn luyện Hòa Bình
Ông quay ngược về thời điểm tháng 9/1969. Sau khi tìm gặp ông Phan Triêm - Phó Ban Tổ chức Trung ương để xin đi Nam, một tuần sau, chàng học sinh miền Nam vừa tốt nghiệp khoa Sử trường Đại học Tổng hợp Hà Nội Phan Thanh Quế được chuyển đến trường 105B tại Hòa Bình. Đây là trường huấn luyện kỹ năng bắn súng, mang gạch, đi bộ... cho cán bộ đi B, được lợp bằng lá gồi ở vùng rừng núi hẻo lánh.
"Tôi ở chi II được phân công đi Khu V. Ở đó, tôi quen biết nhiều bạn vốn là học sinh miền Nam, vừa tốt nghiệp Đại học Y - Dược liền xin đi về Nam. Hằng ngày, anh chị em hay chỉ cho tôi một cậu thanh niên độ 18 - 19 tuổi, người roi roi, điển trai ở Chi I đi Nam Bộ. Họ bảo với tôi, đấy là con ông to, vì 'hư' nên bị bố gọi về Nam để rèn luyện", nhà thơ Thanh Quế kể tiếp.
Tình bạn nảy nở từ những buổi văn nghệ
Làm thơ từ thời còn là học sinh và sớm nổi tiếng ở miền Bắc, thi sĩ Thanh Quế thường được kéo vào các buổi sinh hoạt văn nghệ. Một tối thứ Bảy, trong buổi sinh hoạt, ông lên đọc thơ. Ông đọc bài thơ "Ta sẽ về" để thể hiện nguyện vọng tha thiết được về Nam, với lời dạo đầu là để hưởng ứng bài thơ "Về đi em" của nhà thơ Lê Anh Xuân.
"Nhờ bài thơ đó mà cậu thanh niên kia níu tôi lại sau cuộc liên hoan. Cậu bảo với tôi, cậu tên là Phan Chí Dũng, giờ đi Nam nên đổi lại là Võ Dũng cho giống họ của cha cậu đang mang. Chàng thanh niên ấy khen tôi đọc thơ rất tình cảm, lại có quen với nhà thơ Lê Anh Xuân là người Nam bộ, nên cậu muốn kết giao", ông hào hứng kể lại.
Những chia sẻ thân tình và quyết tâm vượt Trường Sơn
Từ khi quen nhau, đôi bạn Chí Dũng quê Vĩnh Long và Thanh Quế quê Phú Yên thường ra đồi ngồi nói chuyện chơi, chia đôi niềm tâm sự. "Lúc này Dũng mới nói mình là con trai chú Sáu Dân. Lúc ấy, tôi cũng không tò mò hỏi xem bố cậu ta đảm nhận chức vụ gì. Chúng tôi cứ chơi với nhau như anh em bình thường", tác giả "Cát cháy" nhớ lại.
Nhà thơ Thanh Quế kể rằng, vì Phan Chí Dũng có những hành vi lệch chuẩn, cậu bị các chú "tố" đến ông Sáu Dân. Ông viết thư cho con trai, với đoạn: "Từ ngày má con mất, ba rất buồn. Nghe nói con ở ngoài Bắc không ngoan lắm, ba càng buồn hơn. Thôi, con hãy về đây, cha con mình có nhau, để ba có điều kiện giúp đỡ con tiến bộ, trưởng thành, để con sưởi ấm lòng ba".
Nghe lời, cậu thanh niên tình nguyện về Nam. Ngày đi, các chú ở Ban Tổ chức Trung ương yêu cầu đi máy bay qua Campuchia, nhưng cậu thẳng thắn từ chối: "Thưa các chú, con không đi máy bay đâu. Đã đi Nam là phải vượt Trường Sơn. Nhiều chú, bác, anh chị là cán bộ còn trèo đèo lội suối, con mới là học sinh lớp 9, sao con lại đi máy bay?".
Hành trình chiến đấu và sự hy sinh anh dũng
Trên đường hành quân, Dũng luôn đi chậm lại để cùng đi với Thanh Quế, giúp đỡ mang vác đồ đạc vì biết ông nhỏ con và yếu. "Biết tôi nghiện thuốc lá nặng, nên Dũng mang theo thuốc lá để thỉnh thoảng chia cho tôi. Nhưng lạ một điều là gần đến Khu V thì mỗi lần tôi xin, Dũng chỉ cho nhin nhín và bảo là hết thuốc", ông kể lại.
Khi chia tay để Thanh Quế rẽ xuống Khu V, Dũng đã cầm tay ông rất lâu, không nói một câu gì. Sáng hôm sau, Dũng và người bạn Quốc đợi ở đường rẽ để chia tay. Dũng rút từ trong ba lô hai tút thuốc Tam Đảo bao bạc đưa cho ông và dặn: "Anh cầm đi mà hút, anh ghiền hơn em. Bữa trước, em không cho anh biết em còn để dành thuốc, vì sợ anh đục mãi... hôm nay không còn để tặng anh lúc chia tay...".
Dũng còn dặn thêm: "Nếu có làm thơ hay viết báo thì cứ đề tên Thanh Quế, để người ta đọc trên đài hay in trên báo sẽ dễ nhận ra nhau". Chính vì lời dặn này, nhà thơ đã giữ bút danh Thanh Quế thay vì đổi thành Đông San Vĩ như dự định.
Tin buồn và lòng kính trọng sâu sắc
Sau giải phóng, nhà thơ Thanh Quế mới biết tin Dũng đã hy sinh. Nhà thơ Diệp Minh Tuyền báo tin: "Dũng vào Nam, xin làm trinh sát ở QK9. Nó dũng cảm lắm, mọi người đều khen. Ông Lê Đức Anh, Tư lệnh Khu 9 biết Dũng là con chú Sáu Dân nên nhắn đơn vị đưa về Quân khu để đỡ tổn thất. Chưa kịp rút thì nó hi sinh rồi". Người bạn Quốc cũng đã hy sinh.
Nhà thơ Thanh Quế bày tỏ niềm kính trọng với cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt: "Tôi muốn nói thêm rằng, người cha có chức vụ cao, có thể can thiệp cho con mình đi học ở nước ngoài để bảo toàn tính mạng giữa một thời kì loạn lạc. Nhưng không, ông đã gọi con mình trở lại chiến trường, cho con đi trinh sát, một nhiệm vụ rất cần lòng dũng cảm và dễ hi sinh, để con rèn luyện và trưởng thành".
Ông chia sẻ: "Tôi tiếc vì không giữ được tấm hình nào của Dũng làm kỉ niệm. Nhưng hình ảnh của em, tôi đã chụp bằng mắt. Giọng nói trẻ trung và đầy tâm sự của em, tôi đã ghi âm bằng tai. Đến bây giờ, hình dáng và tiếng nói vẫn còn lưu mãi trong lòng tôi".
