Mô Hình Bác Sĩ Gia Đình: Hướng Đi Mới Cho Hệ Thống Y Tế Việt Nam
Ngày 22 tháng 3 năm 2013, Bộ Y tế đã chính thức phê duyệt Đề án xây dựng và phát triển mô hình phòng khám bác sĩ gia đình (BSGĐ) giai đoạn 2013 - 2020. Mục tiêu chính của đề án là thiết lập và mở rộng mô hình BSGĐ trong hệ thống y tế Việt Nam, nhằm cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bản, toàn diện, liên tục và thuận tiện cho cá nhân, gia đình và cộng đồng. Điều này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm tình trạng quá tải tại các bệnh viện tuyến trên.
Hành Lang Pháp Lý Và Thực Trạng Triển Khai
Để tạo hành lang pháp lý cho hoạt động của BSGĐ, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư số 16 vào ngày 22 tháng 5 năm 2014, hướng dẫn thí điểm về BSGĐ và phòng khám BSGĐ. Mô hình này đã được thí điểm tại nhiều địa phương lớn như Hà Nội, TP.HCM và Huế. Tuy nhiên, nhìn lại đến thời điểm hiện tại, vai trò của BSGĐ tại Việt Nam vẫn còn mờ nhạt. Phần lớn người dân vẫn duy trì thói quen đi thẳng lên bệnh viện tuyến trên thay vì tiếp cận BSGĐ ở tuyến cơ sở.
Thực trạng này dẫn đến tình trạng bệnh viện quá tải, trong khi y tế cơ sở chưa phát huy hết vai trò "người gác cổng" của hệ thống. Ngoài ra, các vấn đề về cơ chế tài chính, bảo hiểm y tế và chính sách đãi ngộ chưa đủ hấp dẫn để thu hút bác sĩ theo đuổi lâu dài trong lĩnh vực này. Dù vậy, trong bối cảnh già hóa dân số và gia tăng bệnh mạn tính, BSGĐ được xem là chìa khóa để quản lý sức khỏe liên tục, dự phòng và giảm chi phí điều trị.
Điểm Sáng Tại TP.HCM Với Mô Hình Mới
Đầu năm 2026, TP.HCM đã bắt đầu triển khai một mô hình BSGĐ mới, lấy cảm hứng từ các mô hình của Anh và Cuba. PGS-TS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, kỳ vọng mô hình này sẽ trở thành điểm sáng trong tương lai của ngành y tế thành phố. Một ví dụ điển hình là hoạt động của Đội chăm sóc sức khỏe số 3 thuộc Trạm y tế phường Xuân Hòa, TP.HCM.
Sáng ngày 25 tháng 2, bà Phan Thị Dòng (75 tuổi, cư trú tại đường Lý Chính Thắng, khu phố 15, phường Xuân Hòa) đã bất ngờ khi được các bác sĩ và điều dưỡng của đội này đến thăm khám tại nhà. Trong khi nữ điều dưỡng tiến hành đo huyết áp, bác sĩ Phạm Đình Đức, Đội trưởng Đội CSSK số 3, thực hiện các động tác nghe tim, phổi và hỏi thăm về tình hình sinh hoạt hàng ngày của bà cụ.
Sau khi kiểm tra sơ bộ, bác sĩ Đức nhận định sức khỏe của bà Dòng khá tốt và đưa ra một số khuyến nghị để duy trì và chăm sóc sức khỏe. Bà Dòng chia sẻ: "Mô hình này quá tuyệt vời, được bác sĩ thăm khám tại nhà như vậy là quá tốt cho người dân, nhất là người cao tuổi, sức khỏe yếu, đi lại khó khăn". Bà cũng bày tỏ mong muốn mô hình này sẽ được nhân rộng ra toàn thành phố.
Cơ Chế Hoạt Động Và Lợi Ích Của Mô Hình
Bác sĩ Phạm Đình Đức cho biết, mô hình này vừa lạ vừa quen, bởi trước đây nhân viên y tế thường đến nhà dân khi có dịch bệnh, còn hiện nay là chủ động đến nắm tình hình bệnh tật. Quan điểm đã thay đổi, người dân được xem là khách hàng, và nếu có nhu cầu đo huyết áp, đường huyết hay làm xét nghiệm tại nhà, nhân viên y tế sẽ đến trực tiếp thực hiện.
Khu phố 15 là khu vực đầu tiên được chọn làm nơi thử nghiệm mô hình đội CSSK của phường Xuân Hòa. Toàn phường đã thành lập 6 đội CSSK, mỗi đội gồm 9 đến 10 nhân viên y tế và các cộng tác viên sức khỏe cộng đồng, với đầy đủ thành phần về bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ, y sĩ và y tế công cộng. Trung bình mỗi đội phụ trách từ 6.000 đến 6.700 người dân.
Lãnh đạo UBND phường Xuân Hòa đặt ra yêu cầu y tế phải gắn kết với địa bàn, làm việc theo nhóm dân cư cụ thể, không làm rời rạc theo phong trào và không để trống địa bàn. Mỗi hộ gia đình, mỗi người dân phải có đội và người phụ trách rõ ràng. Yêu cầu cao nhất là tạo niềm tin và sự hài lòng của người dân, lấy đó làm thước đo hiệu quả công việc của trạm y tế và đội CSSK.
Quy Trình Chăm Sóc Từ Nhà Đến Bệnh Viện
Bác sĩ Tăng Phước Quân, thuộc Trạm y tế phường Xuân Hòa, giải thích rằng mỗi đội sẽ lên kế hoạch tiếp cận từng hộ gia đình trong khu phố được phân công, lập hồ sơ sức khỏe cá nhân bao gồm thông tin hành chính, tiền sử bệnh, tiêm ngừa, tiền sử dị ứng và kế hoạch dự phòng, tầm soát bệnh theo tuổi.
Theo quy trình, khi đội CSSK phát hiện bệnh lý trong quá trình khám sức khỏe, thông tin về người bệnh sẽ được gửi về trạm y tế để hẹn lịch thăm khám, điều trị và theo dõi. Thông tin này sau đó được chuyển lại cho đội CSSK để theo dõi quá trình điều trị tại nhà. Nếu bệnh lý vượt quá phạm vi chuyên môn của trạm y tế, bác sĩ tại trạm sẽ hội chẩn trực tuyến với bác sĩ tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định để đưa ra kế hoạch điều trị phù hợp hoặc chuyển tuyến khi cần thiết.
Những bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Nhân dân Gia Định sau khi xuất viện sẽ có bệnh án được lưu tại trạm y tế, và đội CSSK tiếp tục theo dõi quá trình tại nhà. Người dân sẽ được theo dõi thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử và có thể liên hệ với bác sĩ khi cần hỗ trợ.
Ưu Điểm Và Thách Thức Của Mô Hình
Ưu điểm nổi bật của mô hình này là khả năng phát hiện sớm bệnh nhờ sự giám sát chặt chẽ của đội CSSK. Qua phân tích dữ liệu, các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp và đái tháo đường có thể được nhận diện và can thiệp kịp thời trước khi xảy ra biến chứng. Bên cạnh đó, sự tham gia của dược sĩ giúp loại bỏ tình trạng dùng sai thuốc hoặc lạm dụng thuốc, đồng thời đảm bảo chất lượng điều trị tại cơ sở nhờ cơ chế hỗ trợ chuyên môn từ tuyến trên.
Trong giai đoạn đầu, các đội CSSK sẽ tập trung ưu tiên vào nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi và trẻ em dưới 5 tuổi, sau đó mở rộng dần sang các nhóm đối tượng khác. Sau khi thử nghiệm thành công tại khu phố 15, Trạm y tế phường Xuân Hòa dự kiến mở rộng mô hình này ra toàn bộ 24 khu phố trên địa bàn, với ưu tiên lập hồ sơ sức khỏe cho nhóm nguy cơ cao.
Bác sĩ Tăng Phước Quân cho biết: "Chúng tôi phấn đấu đến năm 2030, toàn bộ người dân trên địa bàn phường được tiếp cận dịch vụ y tế theo mô hình đội CSSK". Tuy nhiên, đại diện Trạm y tế phường Xuân Hòa cũng thừa nhận rằng vẫn còn một số trở ngại, đặc biệt là mức độ tiếp cận của người dân chưa cao do thói quen đi bệnh viện và khám bác sĩ tư. Do đó, trong thời gian tới, trạm y tế sẽ tăng cường truyền thông và vận động người dân thăm khám định kỳ, đồng thời chủ động đến nhà thăm khám cho nhóm nguy cơ.
Tầm Nhìn Chiến Lược Và Kế Hoạch Phát Triển
Theo lãnh đạo UBND phường Xuân Hòa, việc củng cố và nâng cao hiệu quả hoạt động của y tế cơ sở là một giải pháp mang tính chiến lược, nhất là trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngày càng gia tăng, mô hình bệnh tật chuyển dịch mạnh sang các bệnh không lây nhiễm và bệnh mạn tính cần theo dõi lâu dài, cùng với áp lực quá tải tại các bệnh viện tuyến trên.
Phường Xuân Hòa đã tập trung đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng trạm y tế hiện đại và đồng bộ, đồng thời thí điểm mô hình đội CSSK. Lãnh đạo UBND phường nhấn mạnh: "Nếu trạm y tế mới là nền móng vững chắc về cơ sở vật chất, thì mô hình Đội CSSK chính là 'linh hồn' của đổi mới hoạt động chuyên môn".
Từ nay đến cuối năm 2026, đội CSSK đặt chỉ tiêu hơn 90% người dân sinh sống trong khu vực thí điểm được tạo hồ sơ sức khỏe điện tử cá nhân, và trên 95% những người thuộc nhóm nguy cơ cao được cập nhật hồ sơ đầy đủ liên tục. Nếu được đầu tư đúng mức, mô hình BSGĐ sẽ trở thành nền tảng quan trọng cho một hệ thống y tế bền vững, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị.
