Sốt xuất huyết Dengue: Cuộc chiến không hồi kết tại các khoa hồi sức
Tại các Khoa Điều trị và Hồi sức tích cực trên cả nước, cuộc chiến chống lại sốt xuất huyết Dengue dường như chưa bao giờ có điểm dừng. Những ca bệnh với diễn tiến phức tạp, tiếng còi báo động cấp cứu liên tục vang lên, và từng trang hồ sơ bệnh án trở thành một cuộc chạy đua với thời gian để giành giật sự sống cho bệnh nhân. Căn bệnh này có thể ập đến bất cứ lúc nào, phá vỡ mọi quan niệm sai lầm phổ biến như chỉ xảy ra vào mùa mưa, nhẹ nhàng như cảm cúm, hay hết sốt là đã khỏi hẳn.
Những hiểu lầm tai hại về sốt xuất huyết Dengue có thể biến một cơn sốt thông thường thành gánh nặng khổng lồ về sức khỏe, tinh thần, kinh tế, thậm chí khiến những kế hoạch cuộc đời phải dừng lại vĩnh viễn. Bệnh không chừa một ai, dù là trẻ em, người lớn, hay những người sống trong môi trường được cho là an toàn.
Bệnh không phân biệt mùa hay địa điểm
Nhiều người vẫn nghĩ rằng: "Hết mùa mưa rồi, làm gì còn sốt xuất huyết" hoặc "Ở chung cư cao tầng, nhà phố sạch sẽ sao có thể mắc bệnh". Tuy nhiên, thực tế tại các bệnh viện tuyến cuối ở các tỉnh, thành phía Nam thời gian qua đã chứng minh điều ngược lại. Anh Minh, 35 tuổi, cư dân một chung cư cao tầng tại TP.HCM, chưa từng nghĩ muỗi vằn sẽ "tìm đến mình" giữa mùa khô. Anh đã lên kế hoạch cho một kỳ nghỉ Tết dài, nhưng cuối cùng lại đón Tết bằng tờ giấy báo nhập viện khẩn cấp do được chẩn đoán mắc sốt xuất huyết Dengue với các dấu hiệu cảnh báo như vật vã và đau bụng dữ dội.
Cùng chung nỗi niềm "bỏ lỡ mùa Tết", chị Lan từ An Giang nghẹn ngào nhìn đứa cháu 9 tuổi thiêm thiếp trên giường bệnh tại Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM) vì mắc sốt xuất huyết Dengue thể nặng. Chị chia sẻ: "Tôi cứ nghĩ bệnh này chỉ có ở miền quê, lên thành phố đâu có muỗi nhiều mà giờ lại mắc bệnh. Trải qua rồi mới biết sốt xuất huyết cực kỳ đáng sợ".
Muỗi vằn, tác nhân chính truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue, có khả năng sinh sản trong các vật chứa nước sạch ngay trong nhà như bình hoa hay các đồ đựng nước không được đậy kín. Bệnh có thể xuất hiện vào bất kỳ thời điểm nào trong năm, chỉ cần có nước sạch tù đọng trong các vật dụng sinh hoạt là muỗi vằn có thể phát triển. Loài muỗi này thường sống gần người, khiến nguy cơ lây truyền luôn hiện hữu.
Thống kê đáng báo động và sự dịch chuyển dịch tễ
Theo báo cáo của Bộ Y tế, từ ngày 14/12/2024 đến 17/12/2025, hệ thống giám sát ghi nhận 181.200 ca mắc sốt xuất huyết Dengue và 43 trường hợp tử vong. Con số này tăng 33% về số ca mắc và tăng 17 ca tử vong so với cùng kỳ năm trước. Chỉ riêng trong một tháng, từ 18/12/2025 đến 17/1/2026, cả nước ghi nhận 20.188 trường hợp mắc, với 2 ca tử vong. So với cùng kỳ năm trước, số ca mắc hiện cao hơn gấp 2 lần, và tử vong cao hơn 1 ca.
Hiện nay, dịch tễ sốt xuất huyết Dengue đang có sự dịch chuyển lớn do biến đổi khí hậu và khả năng thích ứng của muỗi vằn. Ngoài việc xuất hiện quanh năm, bệnh còn mở rộng phạm vi lưu hành trên cả nước, với tỷ lệ nhập viện cao và chi phí điều trị tốn kém, đặc biệt là các trường hợp nặng. Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Phong, Phó giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, chỉ ra rằng cách đây 15-20 năm, khoảng 3/4 người bệnh là trẻ em. Song những năm gần đây, tỷ lệ người lớn mắc bệnh lại tăng cao đáng kể.
Sự dịch chuyển này đã tạo thêm áp lực cho các cơ sở y tế, không chỉ ở các bệnh viện và khoa nhi mà còn lan rộng sang các bệnh viện điều trị cho người lớn. Những người giữ vai trò trụ cột gia đình, thanh niên trai tráng cũng không nằm trong vùng an toàn. Thiện Phúc, một sinh viên 21 tuổi, lẽ ra đã có thể tận hưởng những ngày đầu năm du xuân cùng bạn bè, nhưng năm nay cậu phải nằm trên giường bệnh với cơ thể mệt mỏi, men gan tăng vọt và những cơn nôn ói liên tục.
Gánh nặng sức khỏe và tài chính khổng lồ
Với một số bệnh, khi người bệnh hết sốt là hết bệnh. Tuy nhiên, với sốt xuất huyết Dengue, giai đoạn nguy hiểm lại rơi vào ngày thứ 3-7 của bệnh, khi người bệnh có thể đã giảm sốt. Nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời, bệnh có thể diễn tiến nặng, dẫn đến suy tạng như tổn thương gan nặng, suy thận, tim, phổi, hoặc não. Nhóm nguy cơ cao bao gồm trẻ nhỏ, người cao tuổi, hoặc người có bệnh nền mạn tính như béo phì, tim mạch, đái tháo đường càng cần lưu tâm do khả năng diễn tiến bệnh nặng cao hơn.
Bác sĩ chuyên khoa II Phan Vĩnh Thọ, Trưởng Khoa Nhiễm D, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, chia sẻ về những ca bệnh khiến ranh giới sinh tử trở nên mong manh. Có những người bệnh bên ngoài trông tỉnh táo, vẫn có thể đi lại, nhưng bên trong cơ thể đã bắt đầu xảy ra tình trạng thoát huyết tương khiến máu bị cô đặc dần, huyết áp có thể tụt nhanh nếu không được phát hiện kịp thời. "Nếu chỉ nhìn bề ngoài thấy người bệnh còn tươi tỉnh mà chủ quan, không đo huyết áp, không thăm khám kỹ sẽ bỏ sót giai đoạn vàng để cứu chữa", bác sĩ cảnh báo.
Theo TS.BS Nguyễn Minh Tuấn, Trưởng Khoa Sốt xuất huyết - Huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 1, nhiều người vẫn nghĩ bệnh sốt xuất huyết Dengue chỉ là một bệnh nhẹ giống như cảm cúm thông thường, có thể tự điều trị tại nhà. Chính sự chủ quan này khiến không ít người áp dụng những cách xử lý sai lầm như:
- Sử dụng Paracetamol quá liều dẫn đến suy gan cấp.
- Tự ý dùng Ibuprofen làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa nặng.
- Tự truyền dịch khi không có chỉ định và theo dõi của bác sĩ, tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm.
Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp dân gian như cạo gió, cắt lể cũng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu và nhiễm trùng tại chỗ, khiến tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn.
Sốt xuất huyết Dengue không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe và tinh thần mà còn tạo thêm áp lực tài chính cho nhiều gia đình. Theo TS.BS Nguyễn Minh Tuấn, chi phí điều trị những ca sốt xuất huyết Dengue nặng có thể lên đến hàng trăm triệu đồng, đặc biệt đối với các ca cần hồi sức và can thiệp các biện pháp điều trị chuyên sâu như lọc máu, thở máy, hoặc ECMO.
Anh Nguyễn Toàn, 50 tuổi, một người bố và trụ cột kinh tế gia đình, đã phải trải qua những ngày giáp Tết rối bời trong Bệnh viện Nhi đồng 1. Thay vì sửa sang nhà cửa, mua sắm quà Tết, anh phải túc trực bên giường bệnh của con trai mắc sốt xuất huyết Dengue đang chuyển nặng. "Tết nhất nhà bao nhiêu việc phải lo, mà phải ở trong viện nên tôi rất sốt ruột", anh tâm sự trong tiếng thở dài.
Khuyến cáo phòng bệnh từ chuyên gia
Để phòng chống sốt xuất huyết Dengue hiệu quả, chuyên gia khuyến cáo người dân cần thực hiện đồng bộ các biện pháp sau:
- Kiểm soát muỗi truyền bệnh bằng cách vệ sinh nhà cửa, loại bỏ các môi trường sống của lăng quăng - bọ gậy.
- Ngủ màn, kể cả ban ngày, để tránh muỗi đốt.
- Theo dõi sức khỏe thường xuyên, nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo và đi khám kịp thời.
- Tiêm chủng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và giảm nguy cơ biến chứng nặng.
- Mặc áo dài tay và sử dụng kem chống muỗi khi ra ngoài.
Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh: "Sốt xuất huyết Dengue là bệnh mà chúng ta không nên chủ quan, nhưng cũng không bi quan nếu có sự tham gia của cộng đồng trong việc nâng cao cảnh giác và chủ động phòng bệnh". Khi mỗi người chủ động phòng bệnh và theo dõi sức khỏe đúng cách, chúng ta đang tự bảo vệ mình một cách hiệu quả trước căn bệnh nguy hiểm này.
