WHO cảnh báo: 30% ca ung thư liên quan trực tiếp đến thói quen ăn uống sai lầm
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 30% các trường hợp ung thư có mối liên hệ trực tiếp với các yếu tố ăn uống không lành mạnh. Điều đáng lo ngại là nhiều thói quen tưởng chừng vô hại lại đang âm thầm làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Dưới đây là phân tích chi tiết về 5 kiểu ăn uống phổ biến có thể thúc đẩy sự phát triển của ung thư, cùng với những hướng dẫn điều chỉnh đơn giản để bắt đầu ngay từ hôm nay.
1. Thói quen ăn uống quá nóng: Nguy cơ ung thư thực quản tiềm ẩn
Nhiều người có sở thích "càng nóng càng ngon", thường xuyên uống trà, cà phê hoặc ăn canh khi còn bốc khói. Tuy nhiên, niêm mạc thực quản chỉ có thể chịu được nhiệt độ trong khoảng từ 40 đến 50 độ C. Thực phẩm vượt quá 65 độ C có thể gây ra những tổn thương vi thể cho niêm mạc. Quá trình tổn thương và tái tạo lặp đi lặp lại khiến các tế bào dễ dàng tăng sinh bất thường, làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư thực quản.
Một số nghiên cứu dịch tễ học đã chỉ ra rằng những người thường xuyên tiêu thụ đồ uống trên 65 độ C có nguy cơ mắc ung thư thực quản cao gấp nhiều lần so với những người sử dụng ở nhiệt độ thấp hơn. Việt Nam và nhiều quốc gia châu Á vốn có truyền thống ăn uống nóng, do đó cần đặc biệt lưu ý đến vấn đề này. Cách điều chỉnh khá đơn giản: hãy để thức ăn nguội bớt trước khi dùng, uống từng ngụm nhỏ thay vì nuốt vội, và nếu có thể, cố gắng kiểm soát nhiệt độ dưới ngưỡng 65 độ C.
2. Nghiện thực phẩm muối chua và ướp mặn: Mối đe dọa từ nitrosamine
Dưa muối, cá khô, thịt xông khói hay lạp xưởng là những món ăn quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình. Hàm lượng muối cao trong các thực phẩm này có thể gây tổn thương niêm mạc dạ dày, làm tăng nguy cơ viêm loét. Nguy hiểm hơn, thực phẩm ướp muối thường chứa nitrit. Trong môi trường axit của dạ dày, nitrit có thể kết hợp với các sản phẩm phân hủy protein để tạo thành nitrosamine, một nhóm chất đã được xác định có khả năng gây ung thư.
Khuyến nghị là nên hạn chế tiêu thụ thực phẩm muối chua xuống mức thấp nhất, không nên sử dụng thường xuyên trong tuần. Khi ăn, có thể kết hợp với rau xanh và trái cây giàu vitamin C, vì vitamin C giúp ức chế quá trình hình thành nitrosamine. Nếu tự muối dưa tại nhà, cần đảm bảo đủ thời gian lên men để giảm thiểu hàm lượng nitrit.
3. Tiếc của và ăn thực phẩm mốc: Độc tố aflatoxin nguy hiểm
Thói quen cắt bỏ phần thối của trái cây hỏng rồi ăn tiếp, hoặc rang lạc hay ngô mốc để sử dụng là điều không hiếm gặp. Thực phẩm bị mốc có thể chứa aflatoxin, một trong những độc tố tự nhiên có khả năng gây ung thư mạnh, đặc biệt là ung thư gan. Aflatoxin chủ yếu được sản sinh bởi nấm Aspergillus và có thể tồn tại ngay cả khi đã qua chế biến nhiệt.
Các khu vực có tỷ lệ ngũ cốc mốc cao thường ghi nhận tỷ lệ ung thư gan tăng tương ứng. Do đó, khi thực phẩm đã bị mốc, cách an toàn nhất là bỏ toàn bộ, không chỉ cắt bỏ phần hỏng. Đồng thời, cần bảo quản ngũ cốc và các loại hạt khô ở nơi khô ráo, kín khí, và kiểm tra kỹ lưỡng khi mua hàng.
4. Lạm dụng thịt đỏ: Nguy cơ ung thư đại trực tràng
Chế độ ăn nhiều thịt đỏ như thịt bò, thịt lợn, thịt cừu, trong khi thiếu hụt rau xanh và chất xơ, kết hợp với thói quen chiên rán hoặc nướng ở nhiệt độ cao, có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Thịt đỏ khi tiêu hóa có thể tạo ra các hợp chất gây hại. Quá trình nướng cháy xém còn sinh ra benzopyrene và nhiều chất có khả năng gây ung thư khác.
Nghiên cứu cho thấy mỗi ngày tăng thêm 100 gram thịt đỏ có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng khoảng 17%. Những người duy trì chế độ ăn nhiều chất béo trong thời gian dài có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn rõ rệt. Giải pháp là cân đối lại khẩu phần ăn: rau xanh nên chiếm khoảng một nửa bữa ăn, thịt không vượt quá một phần tư. Nên ưu tiên cá và thịt gia cầm để thay thế một phần thịt đỏ, đồng thời tăng cường các phương pháp chế biến như hấp, luộc thay vì chiên nướng.
5. Uống nước ngọt và ăn đồ ngọt thường xuyên: Đường huyết cao và nguy cơ ung thư
Nước ngọt có đường, bánh kẹo, trà sữa… khiến lượng đường nạp vào cơ thể tăng cao đáng kể. Chế độ ăn nhiều đường góp phần gây béo phì và kháng insulin, hai yếu tố nguy cơ của nhiều loại ung thư. Môi trường đường huyết cao kéo dài có thể kích thích sự tăng sinh bất thường của tế bào, đặc biệt liên quan đến ung thư tuyến tụy.
Một số thống kê cho thấy thói quen uống một lon nước ngọt mỗi ngày làm tăng đáng kể nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính, trong đó có ung thư. Người thừa cân, béo phì cũng có nguy cơ ung thư cao hơn so với những người duy trì cân nặng hợp lý. Cách điều chỉnh là thay thế nước ngọt bằng nước lọc hoặc trà nhạt, đọc kỹ bảng thành phần dinh dưỡng để kiểm soát lượng carbohydrate và đường. Khi cần, có thể sử dụng chất tạo ngọt tự nhiên ở mức độ vừa phải.
Nguyên tắc ăn uống phòng ngừa ung thư
Một nguyên tắc dễ nhớ để phòng ngừa ung thư là tăng cường rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, đậu và các nguồn đạm lành mạnh như cá, thịt gia cầm. Đồng thời, giảm thiểu tiêu thụ thực phẩm quá nóng, đồ muối mặn, thực phẩm mốc, thịt đỏ và đồ ngọt. Thay đổi thói quen ăn uống không cần quá cực đoan. Có thể bắt đầu bằng việc tăng lượng rau mỗi ngày, giảm dần nước ngọt, và kiểm soát khẩu phần thịt đỏ. Mỗi thay đổi nhỏ đều là bước tích lũy quan trọng cho sức khỏe lâu dài.
