Loài cá cóc độc nhất hành tinh, từng sống cô lập suốt 50.000 năm trong một ốc đảo sa mạc, nay chỉ còn 38 cá thể. Đây là một trong những loài cá hiếm nhất thế giới, đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng cao.
Phát hiện và đặc điểm độc đáo
Loài cá cóc này có tên khoa học là Cyprinodon diabolis, hay còn gọi là cá Devil's Hole pupfish. Chúng chỉ sống ở Devil's Hole, một hang động nước ngầm nằm giữa sa mạc Nevada, Mỹ. Với kích thước chỉ khoảng 2,5 cm, đây là loài cá có vùng phân bố hẹp nhất trên Trái Đất.
Theo các nhà khoa học, loài cá này đã bị cô lập trong hang động từ 10.000 đến 50.000 năm trước, khi mực nước biển thay đổi. Chúng thích nghi với môi trường khắc nghiệt: nhiệt độ nước thường xuyên ở mức 33-34°C, lượng oxy thấp và nguồn thức ăn hạn chế.
Suy giảm nghiêm trọng
Số lượng cá thể từng giảm xuống chỉ còn 38 con vào năm 2022, theo Cục Công viên Quốc gia Mỹ (NPS). Nguyên nhân chính là do biến đổi khí hậu, hạn hán kéo dài và sự xâm nhập của loài ngoại lai. Một trận động đất nhỏ cũng có thể gây ra sóng thần trong hang, cuốn trôi trứng cá.
Trước đó, vào những năm 1990, số lượng cá thể từng dao động từ 200-500 con. Tuy nhiên, tình trạng suy giảm mạnh trong thập kỷ qua đã đặt loài này vào tình trạng cực kỳ nguy cấp.
Nỗ lực bảo tồn
Các nhà khoa học đã triển khai nhiều biện pháp cứu loài cá cóc này. Họ xây dựng môi trường sống nhân tạo với điều kiện tương tự Devil's Hole, gọi là "Devil's Hole 2.0". Ngoài ra, chương trình nhân giống trong điều kiện nuôi nhốt cũng được thực hiện tại Trung tâm Cá của bang Nevada.
"Chúng tôi đang chạy đua với thời gian để bảo tồn loài cá này. Mỗi cá thể đều quý giá", tiến sĩ Jennifer Gumm, chuyên gia sinh học tại Cục Công viên Quốc gia Mỹ, cho biết.
Tác động của biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu được xem là mối đe dọa lớn nhất. Nhiệt độ nước tăng cao làm giảm lượng oxy hòa tan, ảnh hưởng đến sinh sản. Hạn hán kéo dài khiến mực nước trong hang hạ thấp, thu hẹp không gian sống.
Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Science Advances, nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, loài cá này có thể tuyệt chủng trong tự nhiên vào năm 2030.
Ý nghĩa bảo tồn
Loài cá cóc Devil's Hole là biểu tượng cho sự đa dạng sinh học và khả năng thích nghi phi thường. Việc bảo tồn chúng không chỉ cứu một loài mà còn giúp hiểu rõ hơn về quá trình tiến hóa và thích nghi trong điều kiện khắc nghiệt.
Các nhà khoa học kêu gọi cộng đồng quốc tế chung tay bảo vệ môi trường sống tự nhiên của loài, đồng thời tăng cường nghiên cứu để tìm ra giải pháp lâu dài.
