Trong vai trò là đơn vị bảo đảm hoạt động bay, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) đang trực tiếp góp phần cùng ngành hàng không tháo gỡ khó khăn thông qua các giải pháp điều hành hiệu quả từ trên không đến mặt đất. Cách tiếp cận này tập trung vào giảm tiêu hao nhiên liệu, thay vì chỉ giảm giá dịch vụ.
Hướng tiếp cận trúng đích
Trong cơ cấu chi phí khai thác của hãng hàng không, nhiên liệu chiếm khoảng 40%. Mỗi đợt tăng giá nhiên liệu đều gia tăng áp lực tài chính, bào mòn biên lợi nhuận và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp vận tải hàng không. Theo số liệu của cơ quan quản lý, do ảnh hưởng xung đột tại Trung Đông, giá nhiên liệu Jet A-1 tại khu vực châu Á vẫn đang “neo” ở mức cao, hiện dao động hơn 200 USD/thùng.
Ông Nguyễn Công Long, Tổng Giám đốc VATM đánh giá, trong hoạt động hàng không, mức tiêu thụ nhiên liệu gắn chặt với toàn bộ quá trình vận hành chuyến bay, từ quãng đường bay, thời gian bay thực tế, thời gian bay chờ trên không, thời gian lăn tại sân bay đến phương thức cất-hạ cánh và mức độ phối hợp điều hành giữa các đơn vị liên quan. Nói cách khác, mỗi phút bay được rút ngắn, mỗi vòng chờ được cắt giảm hay mỗi quãng lăn được tối ưu đều có thể trực tiếp tiết kiệm nhiên liệu đáng kể cho hãng bay.
“Như vậy, việc hỗ trợ các hãng hàng không trong giai đoạn hiện nay cần được nhìn từ bản chất chi phí chuyến bay. Nếu chỉ tập trung vào điều chỉnh giá dịch vụ, hiệu quả hỗ trợ sẽ có giới hạn. Ngược lại, các giải pháp giúp giảm tiêu hao nhiên liệu trong khai thác thực tế mới là hướng tiếp cận trúng đích, bền vững và tạo ra giá trị trực tiếp cho doanh nghiệp”, ông Long phân tích.
Giải pháp điều hành bay hiệu quả
Với vai trò là đơn vị cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay trong toàn bộ vùng thông báo bay do Việt Nam quản lý, VATM hiện điều hành khối lượng khai thác lớn của hàng không dân dụng. Riêng năm 2025, Tổng công ty đã bảo đảm điều hành hơn 933.000 chuyến bay, bảo đảm an toàn tuyệt đối trong toàn bộ vùng trách nhiệm. Việc áp dụng các phương thức bay hiện đại tại 23 cảng hàng không, sân bay trên cả nước cho phép VATM thiết lập đường bay và quy trình tiếp cận chính xác, linh hoạt hơn, rút ngắn lộ trình và giảm tiêu hao nhiên liệu so với phương thức truyền thống.
Song song với đó, việc đưa vào khai thác các đường bay tối ưu, trong đó có cặp đường hàng không song song trục bắc-nam đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Theo tính toán, giải pháp này giúp mỗi chuyến bay rút ngắn trung bình từ 3 đến 7 phút, tương đương tiết kiệm khoảng 120 đến 300kg nhiên liệu/chuyến. Nếu nhìn ở quy mô từng chuyến bay, mức tiết kiệm này có thể chưa lớn. Tuy nhiên, nếu đánh giá tổng thể trên toàn đội tàu bay, toàn mạng khai thác và trong suốt chu kỳ vận hành, hiệu quả cộng dồn mang lại rất đáng kể. Đây cũng chính là giá trị thực chất của các giải pháp tối ưu hóa điều hành bay mà VATM đang triển khai.
Tại các cảng hàng không trọng điểm, mô hình ra quyết định phối hợp tại cảng hàng không (A-CDM) cũng đang phát huy hiệu quả trong việc giảm thời gian tàu lăn bánh tại sân bay (taxi). Việc áp dụng A-CDM giúp cắt giảm từ 1 đến 3 phút thời gian lăn mỗi chuyến bay, qua đó giảm tiêu hao nhiên liệu, đồng thời cải thiện chỉ số đúng giờ và hiệu quả khai thác tổng thể.
Chính sách tài khóa hỗ trợ
Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông còn tiềm ẩn nguy cơ kéo dài, thị trường nhiên liệu hàng không được dự báo tiếp tục biến động khó lường. Với ngành hàng không, đây không chỉ là thách thức ngắn hạn mà còn là phép thử đối với năng lực thích ứng của toàn hệ thống.
Theo đánh giá của cơ quan quản lý, nếu áp dụng phương án giảm giá dịch vụ trong thời gian ngắn, doanh thu của VATM có thể giảm khoảng 30 tỷ đồng trong vòng 3 tháng. Vì vậy, bài toán đặt ra là phải bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp vận tải hàng không vượt qua giai đoạn chi phí đầu vào tăng cao và yêu cầu duy trì năng lực cung ứng dịch vụ điều hành bay an toàn, ổn định, bền vững cho toàn ngành.
Cục Hàng không Việt Nam đề xuất giảm 15% giá dịch vụ điều hành bay và giảm 20% giá dịch vụ cất cánh, hạ cánh tàu bay đối với các chuyến bay nội địa, dự kiến tác động làm giảm doanh thu của VATM khoảng 30 tỷ đồng, bằng khoảng 44% số phí nhượng quyền khai thác được giảm trong năm 2026; doanh thu của ACV giảm khoảng 45,6 tỷ đồng, bằng khoảng 34% số phí nhượng quyền khai thác được giảm trong năm 2026; doanh thu của Cảng Hàng không quốc tế Phú Quốc, Vân Đồn giảm khoảng 2,7 tỷ đồng, bằng khoảng 34% số phí nhượng quyền khai thác được giảm trong năm 2026.
Ngoài ra, theo số liệu báo cáo của ACV, đối với hoạt động khai thác tài sản kết cấu hạ tầng hàng không giai đoạn 2023-2025, tỷ lệ chi phí/doanh thu trung bình khoảng 52%, chênh lệch thu chi nộp ngân sách Nhà nước trung bình khoảng 1.353 tỷ đồng/năm. “Như vậy, chính sách giảm giá như trên cơ bản tác động không đáng kể đến cân đối thu chi của hoạt động khai thác tài sản kết cấu hạ tầng hàng không do Nhà nước đầu tư, quản lý”, ông Uông Việt Dũng, Cục trưởng Hàng không Việt Nam đánh giá.
Trên cơ sở tổng hợp ý kiến của các doanh nghiệp và cân đối, bảo đảm hài hòa hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp cung cấp và sử dụng dịch vụ, Cục Hàng không Việt Nam đề xuất Bộ Xây dựng ban hành chính sách giảm 15% giá dịch vụ điều hành bay đi đến và 20% giá dịch vụ cất cánh, hạ cánh tàu bay đối với các chuyến bay nội địa đến hết ngày 30/6/2026.
Với tinh thần các doanh nghiệp cung cấp và sử dụng dịch vụ cùng đồng hành, chia sẻ gánh nặng chi phí, trên cơ sở cân đối số phí nhượng quyền khai thác cảng hàng không, sân bay, Cục Hàng không Việt Nam đã làm rõ tính cần thiết phải giảm giá dịch vụ điều hành bay đi-đến đối với các chuyến bay nội địa; giảm giá dịch vụ cất cánh, hạ cánh tàu bay đối với các chuyến bay nội địa.
Trong giai đoạn hiện nay, các doanh nghiệp gồm VATM, Tổng công ty Cảng Hàng không Việt Nam (ACV), Cảng Hàng không quốc tế Phú Quốc, Cảng Hàng không quốc tế Vân Đồn đang được hưởng chính sách giảm 50% phí nhượng quyền khai thác cảng hàng không, sân bay với thời hạn áp dụng từ ngày 1/7/2025 đến hết ngày 31/12/2026. Cục Hàng không Việt Nam tính toán, trong năm 2026, dự kiến số phí nhượng quyền khai thác cảng hàng không, sân bay, VATM được giảm khoảng 69 tỷ đồng; nhóm các doanh nghiệp cảng gồm ACV được giảm khoảng 132 tỷ đồng; Vân Đồn và Phú Quốc được giảm khoảng 8 tỷ đồng.
Ý kiến từ các doanh nghiệp
Liên quan vấn đề này, đại diện VATM đề nghị chưa thực hiện giảm giá dịch vụ điều hành bay đi đến đối với các chuyến bay quốc nội tại thời điểm này. Thông thường, tháng 4-5 hằng năm là giai đoạn thấp điểm của thị trường vận chuyển hàng không, việc đánh giá các hãng hàng không cắt giảm sản lượng ở các đường bay không hiệu quả là đánh giá thiếu khách quan, chưa phản ánh đúng tác động của giá nhiên liệu. Trong thời gian tới, nếu giá nhiên liệu Jet A-1 tiếp tục biến động theo chiều hướng tăng mạnh, VATM sẽ chủ động theo dõi, đánh giá toàn diện mức độ tác động đến hoạt động sản xuất kinh doanh, kịp thời báo cáo các cơ quan quản lý nhà nước và thực hiện hỗ trợ giảm giá dịch vụ điều hành bay theo quyết định của cấp có thẩm quyền, bảo đảm phù hợp với quy định hiện hành và hài hòa lợi ích các bên.
Cảng Hàng không quốc tế Phú Quốc cũng nhất trí với chủ trương đồng hành, hỗ trợ các doanh nghiệp hàng không vượt qua giai đoạn khó khăn do giá nhiên liệu Jet A1 tăng cao, tuy nhiên, hiện tại cảng cũng đang chịu áp lực từ việc gia tăng chi phí đầu vào do chi phí nhiên liệu tăng cao. Do đó, doanh nghiệp đề xuất giảm 10% giá dịch vụ cất cánh, hạ cánh tàu bay đối với các chuyến bay nội địa; thời gian áp dụng 3 tháng (từ giữa tháng 4 đến giữa tháng 7/2026), áp dụng đối với các hãng hàng không đã ký hợp đồng thu hộ/dịch vụ cảng/phục vụ mặt đất với Phú Quốc trong khoảng thời gian 3 tháng trên.
ACV đang khẩn trương nghiên cứu, xây dựng phương án điều chỉnh giảm giá đối với các dịch vụ do Nhà nước định khung giá và sẽ tổng hợp, đề xuất phương án phù hợp, báo cáo Cục Hàng không Việt Nam ngay sau khi hoàn thiện. Các hãng hàng không cơ bản đồng thuận chủ trương giảm giá dịch vụ theo ý kiến của Cục Hàng không Việt Nam, hãng Vietnam Airlines và Vietravel Airlines đề xuất giảm 50% giá dịch vụ cất cánh, hạ cánh tàu bay và dịch vụ điều hành bay đi, đến đối với chuyến bay quốc nội; Vietravel Airlines đề xuất giảm thêm 30% giá dịch vụ cất cánh, hạ cánh tàu bay và dịch vụ điều hành bay đi, đến đối với chuyến bay quốc tế.
