Ngày 24/4 tại Hà Nội, Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức hội thảo “Hoàn thiện chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh”, mở ra một cách tiếp cận mang tính hệ thống: từ tín dụng đơn lẻ sang hệ sinh thái tài chính toàn diện, nơi ngân hàng, bảo hiểm, dữ liệu và sản xuất gắn kết chặt chẽ.
Tín dụng không chỉ là vốn, mà là công cụ dẫn dắt
Thực tế cho thấy, dòng vốn tín dụng cho nông nghiệp, nông thôn đã đạt quy mô đáng kể. Đến đầu năm 2026, dư nợ lĩnh vực này đạt khoảng 4,2 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 22% tổng dư nợ nền kinh tế, hỗ trợ trực tiếp hơn 14,6 triệu khách hàng. Tuy nhiên, quy mô lớn chưa đồng nghĩa với hiệu quả cao nếu thiếu cơ chế điều tiết phù hợp với đặc thù sản xuất nông nghiệp, vốn chịu tác động mạnh của chu kỳ mùa vụ, biến đổi khí hậu và rủi ro thị trường.
Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân Phạm Thị Thanh Huyền nhận định: “Tín dụng không chỉ là kênh cung ứng vốn, mà còn là công cụ quan trọng định hướng dòng vốn, góp phần dẫn dắt quá trình chuyển đổi mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững”. Nhận định này nêu vấn đề cốt lõi: Nếu tín dụng chỉ dừng ở vai trò “bơm vốn” thì khó tạo đột phá, nhưng nếu được thiết kế như một “đòn bẩy chính sách”, gắn với tiêu chí xanh, tiêu chí số, tiêu chí chuỗi giá trị, thì nó có thể tái cấu trúc toàn bộ nền sản xuất nông nghiệp.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu tất yếu, nông nghiệp Việt Nam cần một dòng vốn đủ lớn, đủ dài hạn và có cơ chế phù hợp để thúc đẩy quá trình chuyển đổi thực chất. Tín dụng xanh ghi nhận đà tăng trưởng tích cực, đạt gần 780 nghìn tỷ đồng vào cuối năm 2025, chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, năng lượng sạch và nông nghiệp xanh.
Tuy nhiên, dù đã có nhiều chương trình tín dụng ưu đãi, thực tiễn triển khai vẫn cho thấy những khoảng trống đáng chú ý. Trước hết là sự thiếu thống nhất về tiêu chí xác định dự án “xanh”, khiến việc phân bổ tín dụng xanh còn lúng túng. Thứ hai là cơ chế lãi suất, thời hạn vay chưa thực sự ăn khớp với chu kỳ sản xuất nông nghiệp. Thứ ba là hệ thống công cụ chia sẻ rủi ro, nhất là bảo hiểm, vẫn chưa phát huy hết vai trò.
Ở góc độ vi mô, những hạn chế này phản ánh một thực tế sâu xa hơn: Nông nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ, thiếu dữ liệu, thiếu liên kết chuỗi. Điều này khiến ngân hàng khó thẩm định, doanh nghiệp khó đầu tư dài hạn, còn người nông dân thì khó tiếp cận vốn bền vững. Một nghịch lý đang tồn tại: Tín dụng tăng nhanh, nhưng khả năng hấp thụ vốn hiệu quả của khu vực nông nghiệp chưa tương xứng. Nếu không giải quyết được nút thắt cấu trúc này, việc mở rộng tín dụng có thể dẫn đến rủi ro tích tụ thay vì thúc đẩy tăng trưởng chất lượng.
Agribank tiên phong chuyển đổi mô hình tín dụng
Trong bức tranh chung, Agribank tiếp tục khẳng định vai trò chủ lực trong hệ thống tài chính phục vụ “tam nông”. Với dư nợ nông nghiệp, nông thôn đạt 1,26 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 64% tổng dư nợ, ngân hàng này đang phục vụ khoảng 2,7 triệu khách hàng vay vốn, trong đó hơn 90% là cá nhân khu vực nông thôn. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô, mà ở cách tiếp cận. Agribank đang chuyển dịch từ tư duy cho vay dựa trên tài sản thế chấp sang “cho vay dựa trên dòng tiền” và hiệu quả phương án sản xuất. Đây là một bước chuyển mang tính cấu trúc, mở ra khả năng tiếp cận vốn cho những nhóm yếu thế vốn không có tài sản bảo đảm.
Đồng thời, ngân hàng này xây dựng một hệ sinh thái tiếp cận rộng khắp, từ mạng lưới chi nhánh đến 68 điểm giao dịch lưu động tại 474 xã, cùng hơn 60.000 tổ vay vốn liên kết với các tổ chức chính trị - xã hội. Ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó Trưởng Ban Chính sách tín dụng Agribank nhấn mạnh: “Nếu trước đây, câu hỏi dành cho ngân hàng là làm sao để người dân vay được vốn, thì hôm nay câu hỏi quan trọng hơn là làm sao để người dân sử dụng vốn để thoát nghèo và làm giàu bền vững”. Đây không chỉ là thay đổi về mục tiêu, mà là thay đổi về triết lý tín dụng.
Bảo hiểm - “mảnh ghép” còn thiếu của hệ sinh thái
Nhiều người so sánh, nếu tín dụng là “động cơ”, thì bảo hiểm chính là “bộ giảm xóc” của hệ thống tài chính nông nghiệp. Tuy nhiên, trong nhiều năm, vai trò này chưa được nhìn nhận đúng mức. Ông Lê Đình Huy, Phó Tổng giám đốc Công ty Bảo hiểm Agribank (ABIC) chỉ rõ: Trong tiến trình thực hiện Nghị quyết 19-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững, Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình nông nghiệp số và nông nghiệp xanh. Đặc thù của sản xuất nông nghiệp là luôn đối mặt với rủi ro thiên tai, dịch bệnh, những yếu tố đang trở nên khốc liệt hơn do biến đổi khí hậu cực đoan.
Đó cũng chính là rào cản lớn khiến cả người nông dân và tổ chức tín dụng đều dè dặt. Nếu không có công cụ quản trị rủi ro hiệu quả, dòng vốn sẽ khó phát huy vai trò dẫn dắt chuyển đổi. Hay nói cách khác, không thể phát triển tín dụng xanh nếu người nông dân phải tự gánh toàn bộ rủi ro của quá trình chuyển đổi.
Thực tế, ABIC đã triển khai nhiều sản phẩm bảo hiểm gắn với đặc thù nông nghiệp, từ cây trồng, vật nuôi đến bảo hiểm tín dụng. Đặc biệt, mô hình bảo hiểm chỉ số thời tiết: chi trả dựa trên dữ liệu khí tượng, được xem là một hướng đi mới, giúp giảm tranh chấp và rút ngắn thời gian bồi thường. “Khi bảo hiểm được tích hợp hiệu quả vào hệ sinh thái tín dụng, sẽ hình thành cơ chế liên kết giữa tín dụng - bảo hiểm - sản xuất - dữ liệu, qua đó nâng cao khả năng chống chịu của toàn bộ chuỗi giá trị”, ông Lê Đình Huy nhấn mạnh.
Giải pháp đồng bộ cho hệ sinh thái tài chính nông nghiệp
Các ý kiến tại hội thảo đồng quan điểm cho rằng cần chuyển từ tư duy chính sách đơn lẻ sang tư duy hệ sinh thái. Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý cho tín dụng xanh và nông nghiệp số, nhất là tiêu chí đánh giá dự án và cơ chế ưu đãi. Thứ hai, phát triển mạnh các công cụ chia sẻ rủi ro, trong đó bảo hiểm cần được tích hợp sâu vào chuỗi tín dụng. Thứ ba, thúc đẩy kết nối dữ liệu giữa ngân hàng, bảo hiểm, nông nghiệp và khí tượng, nền tảng để nâng cao chất lượng thẩm định và quản trị rủi ro. Thứ tư, tăng cường liên kết chuỗi giá trị, để tín dụng không “chảy” vào từng hộ nhỏ lẻ, mà tạo lực đẩy cho toàn bộ hệ thống sản xuất, chế biến và tiêu thụ.
Hội thảo đã khẳng định: Để nông nghiệp số và nông nghiệp xanh phát triển bền vững, cần một hệ sinh thái tài chính đồng bộ, nơi tín dụng, bảo hiểm, dữ liệu và sản xuất gắn kết chặt chẽ, tạo động lực cho quá trình chuyển đổi toàn diện.
