Eo Biển Hormuz: Bãi Mìn 'Mất Dấu' Khiến Iran Khó Mở Cửa, Đàm Phán Căng Thẳng
Dù chiến sự giữa Mỹ, Israel và Iran đã tạm dừng, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển dầu mỏ toàn cầu - vẫn chưa thể mở cửa hoàn toàn. Nguyên nhân chính xuất phát từ một vấn đề "đau ruột": Iran không thể xác định được vị trí của toàn bộ số thủy lôi mà nước này đã rải trước đó, đồng thời thiếu năng lực để dò tìm và gỡ bỏ chúng.
Thách Thức Từ Những Quả Mìn "Mất Dấu"
Theo thông tin từ các quan chức Mỹ chia sẻ với New York Times, Iran đã sử dụng các tàu nhỏ để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz trong tháng trước, ngay sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự. Tuy nhiên, hoạt động này được cho là thiếu hệ thống, khiến Tehran hiện không rõ vị trí chính xác của các thủy lôi. Ngay cả khi có ghi chép, một số thủy lôi có thể đã trôi dạt do dòng chảy, biến việc rà phá trở nên cực kỳ khó khăn, tốn thời gian và công sức.
Quân đội Mỹ vốn không có năng lực rà phá thủy lôi tốt và thường dựa vào đồng minh cho nhiệm vụ này. Do đó, Iran chỉ có thể thiết lập một hành lang an toàn hạn chế, yêu cầu các tàu phối hợp với quân đội Iran để được hướng dẫn lưu thông. Điều này khiến lưu lượng tàu thuyền qua eo biển sụt giảm mạnh. Ngày 8/4, chỉ có 5 tàu hàng đi qua, không tàu nào chở dầu hoặc khí đốt.
Đòn Bẩy Địa Chính Trị Trong Tay Iran
Tình trạng này biến eo biển Hormuz thành "lá bài" quan trọng nhất của Iran trong cuộc cạnh tranh địa chính trị với Mỹ. Dù lý do được đưa ra là "hạn chế kỹ thuật", việc không mở cửa hoàn toàn như kỳ vọng của chính quyền Tổng thống Trump cho phép Tehran duy trì sự kiểm soát chặt chẽ. Iran có thể ưu tiên cho tàu từ các quốc gia có quan hệ thương mại hoặc không thù địch, buộc nhiều nước phải cân bằng giữa Iran và Mỹ.
Bridget Diakun, chuyên gia phân tích rủi ro từ Lloyd’s List, nhận định: "Iran sẵn sàng đàm phán với một số quốc gia để đảm bảo hành trình an toàn, nhưng họ đàm phán theo từng trường hợp cụ thể. Chính quyền ông Trump đang đặt đồng minh vào thế phải đàm phán với Iran, vì không còn lựa chọn nào khác".
Những Diễn Biến Phức Tạp Trong Đàm Phán
Trong bối cảnh đàm phán hòa bình sắp diễn ra, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đề cập đến "hạn chế kỹ thuật" khi mở eo biển, mà các quan chức Mỹ nay hiểu là việc không thể nhanh chóng gỡ bỏ thủy lôi. Iran còn đề xuất cơ chế thu phí tàu thuyền đi qua, với kế hoạch chia sẻ một phần cho Oman và sử dụng phần còn lại để tái thiết hạ tầng bị phá hủy. Đáp lại, ông Trump đề xuất khả năng Mỹ và Iran cùng kiểm soát và chia sẻ nguồn thu, nhưng ý tưởng này bị các đồng minh Mỹ bác bỏ.
Chuyên gia tư vấn rủi ro Martin Kelly từ công ty EOS ước tính gần 1.000 tàu đang chờ vào hoặc ra Vịnh Ba Tư. Với tốc độ lưu thông hiện tại, chỉ một phần nhỏ có thể đi qua trước khi lệnh ngừng bắn hết hiệu lực, mang lại lợi thế đàm phán cho Iran. Ông Kelly nhấn mạnh: "Đây là đòn bẩy hiệu quả nhất mà Iran có, thực tế là Iran sẽ luôn luôn có đòn bẩy này, vì yếu tố lợi thế địa lý tự nhiên của họ".
Tình hình tại eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng, với những tác động sâu rộng đến kinh tế toàn cầu và cục diện địa chính trị. Trong khi thế giới chờ đợi giải pháp dứt điểm, các quốc gia nhiều khả năng sẽ tiếp tục tìm cách đạt được thỏa thuận riêng với Iran để đảm bảo an toàn hàng hải.
