Ngày 10/4, tại thủ đô Vienna của Áo, một hội thảo quốc tế quan trọng về Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) đã được tổ chức với sự tham dự đông đảo của đại diện các nước, các tổ chức quốc tế và nhiều chuyên gia hàng đầu. Sự kiện này do Phái đoàn các nước Áo, Kazakhstan và Thụy Sĩ đồng tổ chức, nhằm mục tiêu trao đổi và chuẩn bị cho Hội nghị Kiểm điểm NPT lần thứ 11 sắp tới.
Bối cảnh và thách thức toàn cầu
Trong các phiên thảo luận, các đại biểu đã đánh giá bối cảnh quốc tế hiện nay với nhiều thách thức nghiêm trọng đối với hệ thống kiểm soát vũ khí và không phổ biến hạt nhân. Sự suy giảm lòng tin giữa các quốc gia, cùng với gia tăng căng thẳng địa chính trị và nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, an toàn của các cơ sở hạt nhân đã được nhấn mạnh. Nhiều ý kiến cho rằng Hội nghị Kiểm điểm NPT năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đòi hỏi các nước cần thúc đẩy đối thoại, tăng cường hợp tác và hướng tới một văn kiện chung cân bằng, thực chất và có tính khả thi.
Vai trò của IAEA và hợp tác kỹ thuật
Các đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò trung tâm của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) trong việc thúc đẩy sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân và thực hiện đầy đủ các cơ chế thanh sát. Điều này góp phần củng cố lòng tin giữa các quốc gia. Đồng thời, nhu cầu tăng cường hợp tác kỹ thuật, hỗ trợ các nước đang phát triển tiếp cận công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình tiếp tục được đề cao.
Phát biểu của Đại sứ Việt Nam tại Áo
Phát biểu tại hội thảo, Đại sứ Việt Nam tại Áo Vũ Lê Thái Hoàng đã khẳng định NPT tiếp tục giữ vai trò là nền tảng của kiến trúc an ninh quốc tế. Ông nhấn mạnh nhu cầu củng cố lòng tin giữa các quốc gia thành viên và đề cao việc bảo đảm cân bằng giữa ba trụ cột của Hiệp ước:
- Giải trừ quân bị
- Không phổ biến hạt nhân
- Sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình
Đại sứ cũng nhấn mạnh nguyên tắc đồng thuận là nền tảng quan trọng bảo đảm tính chính danh và hiệu quả của Hội nghị, đồng thời kêu gọi các nước thể hiện tinh thần linh hoạt, xây dựng nhằm đạt được các kết quả thực chất.
Đề xuất cụ thể từ Việt Nam
Đối với các nội dung cụ thể, Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng nhấn mạnh sự cần thiết của việc thúc đẩy các biện pháp thực chất trong lĩnh vực giải trừ quân bị, tăng cường sự minh bạch, xây dựng lòng tin và giảm thiểu rủi ro hạt nhân. Trong lĩnh vực không phổ biến hạt nhân, ông đề cao vai trò của các cơ chế thanh sát và khẳng định quyền tiếp cận công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình của các quốc gia cần được bảo đảm, phù hợp với các tiêu chuẩn an toàn, an ninh và không phổ biến.
Đại sứ cũng đề xuất tăng cường hiệu quả quy trình rà soát, cải thiện phương thức làm việc và nâng cao tính trách nhiệm trong triển khai các cam kết. Đặc biệt, ông kêu gọi các quốc gia tham gia Hội nghị Kiểm điểm NPT năm 2026 với tinh thần cởi mở, linh hoạt và mang tinh thần xây dựng.
Vai trò của các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân
Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, đặc biệt là các nước Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (P5) trong việc thực hiện các cam kết, thúc đẩy đối thoại và góp phần tạo điều kiện đạt được đồng thuận chung. Trên cương vị là Chủ tịch của Hội nghị Kiểm điểm NPT lần thứ 11, Đại sứ khẳng định Việt Nam sẵn sàng phối hợp chặt chẽ với tất cả các quốc gia thành viên, thúc đẩy tiến trình tham vấn toàn diện, minh bạch và bao trùm, hướng tới một kết quả tích cực.
Kết quả và ý nghĩa của hội thảo
Hội thảo đã góp phần tạo ra một diễn đàn trao đổi thực chất giữa các bên liên quan, qua đó thúc đẩy sự hiểu biết chung và định hình các ưu tiên cho Hội nghị Kiểm điểm NPT năm 2026. Mục tiêu chung là duy trì hòa bình, an ninh và phát triển bền vững trên toàn thế giới, với NPT tiếp tục đóng vai trò then chốt trong kiến trúc an ninh quốc tế.
