Mỹ - Iran đàm phán lệnh ngừng bắn 45 ngày, căng thẳng leo thang với tối hậu thư Hormuz
Theo tiết lộ từ Axios ngày 5/4, Mỹ, Iran cùng các bên trung gian khu vực đang thúc đẩy đàm phán về một lệnh ngừng bắn kéo dài 45 ngày. Thỏa thuận này được kỳ vọng sẽ mở đường cho khả năng chấm dứt vĩnh viễn xung đột, dựa trên nguồn tin từ bốn quan chức Mỹ, Israel và khu vực nắm rõ tiến trình thương lượng. Hiện Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Mỹ vẫn chưa đưa ra bình luận chính thức trước yêu cầu từ báo chí.
Kế hoạch hai giai đoạn và những diễn biến căng thẳng
Các bên đang thảo luận một thỏa thuận hai giai đoạn. Giai đoạn đầu là lệnh ngừng bắn tạm thời trong 45 ngày, tạo không gian cho các cuộc đàm phán nhằm đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến sự lâu dài. Giai đoạn hai sẽ tập trung hoàn tất một thỏa thuận toàn diện để kết thúc chiến tranh. Lệnh ngừng bắn có thể được gia hạn nếu cần thêm thời gian cho các cuộc thương lượng.
Trong diễn biến liên quan, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trên Wall Street Journal rằng thời hạn để Iran mở lại eo biển Hormuz là tối 7/4 (giờ địa phương), nếu không sẽ phải đối mặt với các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng trọng yếu. Ông Trump liên tục đe dọa tấn công hạ tầng Iran trong vài tuần qua, với nhiều tối hậu thư được đưa ra:
- 21/3: Tối hậu thư 48 giờ, yêu cầu Iran mở eo biển Hormuz hoặc đối mặt các đòn tấn công vào nhà máy điện.
- 23/3: Hoãn hạn thêm 5 ngày, với lý do có tiến triển trong đàm phán với Tehran.
- 26/3: Đặt hạn mới 10 ngày, hết hạn lúc 20h ngày 6/4 (7h ngày 7/4 giờ Hà Nội).
- 4/4: Nói Iran có 48 giờ để đạt thỏa thuận, đồng thời nhắc lại mốc 6/4.
- 5/4: Có dấu hiệu lùi hạn thêm một ngày, sang tối 7/4, cảnh báo Iran “sẽ không còn nhà máy điện hay cây cầu nào” nếu không hành động.
Phản ứng cứng rắn từ Iran và các vụ tấn công leo thang
Iran đã đáp trả mạnh mẽ trước những lời đe dọa từ Washington. Quan chức Iran lên án phát biểu của ông Trump là “trò chơi nguy hiểm”, gây hại dân thường và kích động tội ác chiến tranh. Giới chức Iran khẳng định cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động là bất hợp pháp và được xây dựng trên “một hệ thống dối trá”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baghaei, thẳng thừng bác bỏ các cáo buộc từ phía Mỹ, nhấn mạnh rằng Tehran có đủ nguồn lực và ý chí để bảo vệ chính mình.
Xung đột quân sự tiếp tục leo thang với nhiều vụ tấn công. Iran tuyên bố bắn hạ 2 máy bay C-130 và 2 trực thăng Black Hawk của Mỹ sau khi Mỹ xác nhận đã giải cứu phi công F-15E mất tích. Tên lửa Iran đánh trúng khu dân cư ở Haifa, khiến 4 người bị thương và 4 người mất tích theo truyền thông Israel. Đoạn video ghi lại khoảnh khắc một tên lửa Iran đánh trúng trực diện vào một tòa nhà dân cư tại Haifa, dấy lên lo ngại về nạn nhân mắc kẹt dưới đống đổ nát.
Mỹ và Israel cũng thực hiện không kích tòa nhà dân sự tại Qom, Iran, khiến ít nhất 5 người thiệt mạng. Tehran ngay lập tức tung đòn đáp trả với một đợt phóng tên lửa quy mô lớn hướng về Israel. Quân đội Israel xác nhận hệ thống phòng thủ đang hoạt động hết công suất để đánh chặn các mối đe dọa.
Cảnh báo từ Nga và những phát triển mới
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã gửi thông điệp cứng rắn tới Mỹ, kêu gọi Washington từ bỏ “ngôn ngữ tối hậu thư” và quay lại bàn đàm phán với Iran nhằm hạ nhiệt căng thẳng. Moscow bày tỏ hy vọng các nỗ lực giảm leo thang sẽ đạt kết quả, nhấn mạnh điều này chỉ khả thi nếu Mỹ từ bỏ cách tiếp cận cứng rắn.
Trong khi đó, một sự cố thông tin xảy ra khi kênh Telegram Middle East Spectator (MES) của Iran cho biết, các phần thi thể bị cháy đen được phát hiện trong đống đổ nát sau một cuộc đột kích của lực lượng đặc nhiệm Mỹ thực chất thuộc về một binh sĩ Iran, không phải quân nhân Mỹ như thông tin ban đầu. Hãng thông tấn Fars đã gỡ bỏ bức ảnh gây tranh cãi và cho biết đang tiến hành rà soát.
Hải quân Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tuyên bố eo biển Hormuz sẽ “không bao giờ trở lại trạng thái như trước”, đặc biệt đối với Mỹ và Israel, đồng thời cho biết đang hoàn tất các bước chuẩn bị cho một “trật tự mới” tại Vùng Vịnh. Lưu lượng hàng hải qua eo biển này hiện vẫn thấp hơn khoảng 90% so với trước khi xung đột bùng phát.
