Đàm phán hạt nhân Mỹ - Iran: Triển vọng mong manh giữa tín hiệu đối thoại và căng thẳng leo thang
Các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Washington và Tehran vừa được nối lại tại Oman, nhưng giới quan sát nhận định triển vọng đạt được một thỏa thuận vẫn còn rất mong manh. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baqaei, cho biết các cuộc thảo luận sẽ tập trung vào vấn đề hạt nhân và việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, vốn đã đẩy người dân quốc gia Trung Đông vào tình cảnh khốn khó trong nhiều năm qua.
Iran khẳng định quyền phát triển hạt nhân hòa bình
Ông Baqaei khẳng định, với tư cách là thành viên của Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), Iran có quyền phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Ông bác bỏ các cáo buộc từ Israel rằng Iran đang tiến gần tới việc chế tạo vũ khí hạt nhân, dù Tel Aviv chưa từng đưa ra được bằng chứng thuyết phục. Vị quan chức này nhấn mạnh rằng vũ khí hạt nhân không có chỗ đứng trong học thuyết quốc phòng của nước Cộng hòa Hồi giáo.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian chỉ rõ "bức tường nghi ngờ" do phương Tây dựng lên, cùng với những yêu sách từ phía Mỹ mà Tehran coi là quá đáng, đang cản trở tiến trình đàm phán. Tuy nhiên, ông khẳng định Iran vẫn sẵn sàng đối thoại và chấp nhận các đòi hỏi để chứng minh bản chất hòa bình trong chương trình hạt nhân của mình.
Mỹ và Israel đặt ra các điều kiện cứng rắn
Về phía Mỹ, Tổng thống Trump, sau cuộc gặp kín với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại Washington, đã "bật đèn xanh" cho việc tiếp tục các cuộc đàm phán với Iran. Ông chủ Nhà Trắng cho rằng một thỏa thuận đạt được bằng biện pháp ngoại giao vẫn là lựa chọn được ưu tiên, nhưng phải bảo đảm Iran "không có vũ khí hạt nhân, không có tên lửa". Tổng thống Trump thừa nhận vẫn đang cân nhắc khả năng triển khai thêm một nhóm tác chiến tàu sân bay tới Trung Đông trong trường hợp các cuộc đàm phán với Iran thất bại.
Trong khi đó, Thủ tướng Netanyahu lại muốn áp đặt thêm các điều kiện khắt khe hơn vào khuôn khổ đàm phán, bao gồm chương trình tên lửa đạn đạo và mối quan hệ mà Israel coi là mật thiết của Iran với các nhóm vũ trang trong khu vực.
Iran đề xuất nhượng bộ nhưng giới hạn phạm vi đàm phán
Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi khẳng định Tehran sẵn sàng quay lại các cuộc đàm phán nghiêm túc và mang tính xây dựng, với điều kiện Mỹ đáp lại bằng thiện chí tương tự. Tuy nhiên, người đứng đầu ngành ngoại giao Iran thừa nhận vẫn tồn tại sự mất lòng tin sâu sắc do cách hành xử "thiếu lắng nghe và thấu hiểu" của Washington trong thời gian qua.
Giới phân tích cho rằng, dù vẫn tuyên bố cứng rắn, việc Iran đề xuất đưa vấn đề làm giàu urani vào các cuộc đàm phán là một sự "nhượng bộ không hề nhẹ". Bởi lâu nay, Tehran luôn "xù lông" khi phương Tây động chạm tới vấn đề nhạy cảm này.
Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Ali Larijani cho biết Tehran chưa nhận được đề xuất cụ thể từ phía Mỹ, mô tả vòng đàm phán đầu tiên tại Oman chỉ là trao đổi thông điệp. Ông Larijani tái khẳng định các cuộc thương lượng chỉ giới hạn trong vấn đề hạt nhân và loại trừ khả năng chấm dứt hoàn toàn hoạt động làm giàu urani do nhu cầu năng lượng và y tế trong nước.
Ngoại giao khu vực được đẩy mạnh trong bối cảnh căng thẳng
Trong khi các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran chưa ghi nhận tiến triển đột phá, các cuộc tiếp xúc ngoại giao bên lề đang được đẩy mạnh nhằm góp phần giải quyết căng thẳng trong khu vực. Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Larijani, trong chuyến thăm Oman, đã có cuộc tiếp kiến Quốc vương nước chủ nhà Haitham bin Tariq và Bộ trưởng Ngoại giao Badr Albusaidi, người đóng vai trò trung gian cho các cuộc đàm phán Mỹ-Iran.
Hai bên thảo luận những diễn biến mới nhất trong đàm phán, trao đổi các biện pháp nhằm đạt được một thỏa thuận cân bằng, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quay trở lại bàn đối thoại. Quốc vương Qatar và Tổng thống Mỹ cũng có cuộc điện đàm thảo luận về giảm leo thang căng thẳng, hướng tới giải quyết khủng hoảng thông qua đối thoại và biện pháp hòa bình.
Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cũng có cuộc điện đàm với Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres về vấn đề Mỹ-Iran. Các động thái ngoại giao được gấp rút thúc đẩy trong bối cảnh tình hình khu vực "căng như dây đàn", chỉ cần một mồi lửa là có thể bùng phát.
Triển vọng thỏa thuận mới vẫn chưa rõ ràng
Giới quan sát nhận định triển vọng đạt được một thỏa thuận mới thay thế thỏa thuận hạt nhân lịch sử năm 2015 vẫn chưa rõ rệt. Tuy nhiên, điểm sáng hiếm hoi là cả hai bên đều phát tín hiệu về khả năng tiếp tục đối thoại, dù nguy cơ đối đầu quân sự vẫn còn hiện hữu. Sự mong manh trong đàm phán phản ánh những thách thức sâu sắc về lòng tin và lợi ích chiến lược, đặt ra câu hỏi lớn cho hòa bình và ổn định tại Trung Đông.
