Ông Trump liên tục đảo chiều phát ngôn, thế giới loay hoay ứng phó chiến sự Iran
Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như chủ ý tạo ra sự bất ổn khi liên tục thay đổi các tuyên bố về tình hình chiến sự tại Iran. Sự bất nhất này không chỉ khiến các nhà lãnh đạo toàn cầu rơi vào thế bị động mà còn gây khó khăn trong việc xây dựng kịch bản ứng phó sau khi giao tranh chấm dứt. Những phát ngôn trái chiều của ông Trump đã biến cuộc chiến thành một bài toán hóc búa cho cộng đồng quốc tế.
Những tuyên bố mâu thuẫn gây hoang mang
Trong diễn biến mới nhất, ông Trump có lúc tuyên bố cuộc chiến tại Iran sắp kết thúc, nhưng ngay sau đó lại nhận định xung đột có thể kéo dài thêm nhiều tuần. Ông khẳng định Iran đã bị “tàn phá nặng nề”, đồng thời cam kết giao tranh sẽ tiếp diễn. Thậm chí, ông còn đưa ra dự đoán về một đợt oanh kích quy mô lớn có thể bắt đầu trong 5 ngày, 10 ngày, hoặc đúng 20h tối 7/4 (giờ Mỹ). Nếu những tuyên bố này được thực hiện, thế giới có thể chỉ còn khoảng 24 giờ trước khi xảy ra một bước leo thang nghiêm trọng.
Ông Trump dường như chủ ý khiến mọi bên luôn trong trạng thái bị động, và ở khía cạnh này, ông đã đạt được mục tiêu. Tại các thủ đô trên thế giới, tổng thống và thủ tướng các nước đã dành gần 6 tuần qua để tìm cách ngăn chặn cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran vượt ngoài tầm kiểm soát. Các nhà ngoại giao từ hơn 40 quốc gia đã tham gia một cuộc họp trực tuyến ngày 3/4, song kết thúc mà không đưa ra được đề xuất cụ thể nào.
Phản ứng từ các nhà lãnh đạo toàn cầu
Lãnh đạo tại châu Âu, châu Á và nhiều khu vực khác tỏ ra bức xúc, thất vọng và không khỏi lo ngại về những diễn biến sắp tới. Trong một cuộc họp nội các khẩn cấp ngày 6/4, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung cảnh báo: “Những vết sẹo của chiến tranh được dự báo sẽ kéo dài trong thời gian dài”. Trước đó một ngày, trong thông điệp Lễ Phục sinh tại nhà thờ, ông cũng bày tỏ lo ngại rằng “trật tự hòa bình và thịnh vượng vốn duy trì thế giới đang suy yếu”.
Tại Nhật Bản, quốc gia phụ thuộc lớn vào nguồn dầu nhập khẩu từ Trung Đông, Thủ tướng Sanae Takaichi cho biết sẽ tìm cách tiến hành đàm phán trực tiếp với Iran sớm nhất vào ngày 8/4. Ở Pháp, Tổng thống Emmanuel Macron tuần trước đã chỉ trích những phát biểu thay đổi liên tục của ông Trump khi cho rằng những người nghiêm túc “không thể mỗi ngày cứ nói ngược lại những gì đã nói hôm trước”.
Phó Thủ tướng Áo Andreas Babler cũng lên tiếng chỉ trích các tuyên bố về chiến tranh của ông Trump trên mạng xã hội hôm 4/4, đồng thời bảo vệ quyết định của Vienna trong việc duy trì lập trường trung lập bằng cách từ chối cho máy bay quân sự Mỹ sử dụng không phận nước này. “Chúng tôi không phải là một phần trong chính sách hỗn loạn của ông Trump và không nhượng bộ dù chỉ một bước”, ông Andreas Babler nhấn mạnh.
Chiến lược khó đoán và hậu quả
Ông Trump và các trợ lý từ lâu vẫn coi sự khó đoán là một lợi thế trên trường quốc tế. Trong nhiệm kỳ đầu, ông từng đe dọa sẽ giáng “lửa giận dữ chưa từng có” xuống Triều Tiên, nhưng sau đó lại tuyên bố “phải lòng” nhà lãnh đạo Kim Jong-un và gọi ông là “một người thông minh”. Dù đã quen với phong cách thất thường của ông Trump, cách ông xử lý cuộc chiến tại Iran vẫn khiến các đối tác quốc tế bất an, khi liên tiếp đưa ra những phát biểu mâu thuẫn về cách thức kết thúc xung đột.
Trong bài phát biểu trước toàn quốc hôm 1/4, ông Trump gần như tuyên bố Iran đã thất bại: “Hải quân của họ đã bị xóa sổ, không quân cũng vậy”, đồng thời cho rằng kho tên lửa của Iran “gần như đã cạn kiệt hoặc bị vô hiệu hóa”. Ông Trump cũng khẳng định Iran “không còn hệ thống phòng không”, với hệ thống radar “bị phá hủy 100%”. Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau, Iran đã bắn rơi hai máy bay quân sự của Mỹ, làm dấy lên nghi ngờ về tính chính xác trong các tuyên bố của ông.
Đe dọa leo thang và phản ứng quốc tế
Đến ngày 5/4, trong một bài đăng trên mạng xã hội dài 44 từ với ngôn từ gay gắt, ông Trump lại đe dọa sẽ ném bom các nhà máy điện và các cây cầu của Iran - những hành động trong nhiều trường hợp có thể cấu thành tội ác chiến tranh theo luật pháp quốc tế, nếu Tehran không mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải quốc tế trước ngày 7/4. “Các người sẽ sống trong địa ngục, cứ chờ xem!”, ông Trump viết.
Những lời đe dọa này đã vấp phải phản ứng không tích cực từ một số nhà lãnh đạo. Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã đưa ra cảnh báo hiếm hoi và thẳng thắn nhằm vào Mỹ liên quan đến vấn đề Iran. “Bất kỳ hành động tấn công nào nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự, đặc biệt là các cơ sở năng lượng, đều là bất hợp pháp và không thể chấp nhận”, ông Costa viết trên mạng xã hội. Theo ông: “Leo thang xung đột sẽ không thể mang lại ngừng bắn và hòa bình”.
Bế tắc trong nỗ lực ngoại giao
Tình trạng bất định này khiến các nhà lãnh đạo toàn cầu gặp khó khăn trong việc xây dựng kịch bản ứng phó sau khi giao tranh chấm dứt. Tại cuộc họp của các nhà ngoại giao hôm 2/4 do Anh triệu tập, các đặc phái viên đã thảo luận về cách giảm thiểu các cú sốc kinh tế phát sinh từ việc gián đoạn vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz. Trong tuyên bố sau cuộc họp kín, Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper khẳng định Iran không được phép “biến eo biển Hormuz thành công cụ gây sức ép đối với nền kinh tế toàn cầu”.
Tuy nhiên, nhiều nhà lãnh đạo thế giới đã công khai loại trừ khả năng tham gia quân sự vào cuộc chiến. Tuyên bố của bà Cooper cũng không đưa ra biện pháp cụ thể nào ngoài “gây sức ép ngoại giao” và “các biện pháp kinh tế, chính trị phối hợp” nhằm khôi phục hoạt động vận tải quốc tế. Với ngôn ngữ mang tính ngoại giao quen thuộc nhưng phần nào mơ hồ, tuyên bố này chỉ dừng lại ở cam kết “tiếp tục thúc đẩy các cuộc thảo luận”.
Trong những ngày sau đó, Thủ tướng Anh Keir Starmer đã điện đàm với lãnh đạo Đức, Italy, Kuwait, Ukraine, Liên minh châu Âu và NATO. Các thông cáo từ phía chính phủ Anh về những cuộc trao đổi này đều có nội dung tương tự, nhấn mạnh việc tiếp tục phối hợp chặt chẽ và duy trì liên lạc trong những tuần tới. Sự bế tắc trong ngoại giao cho thấy thế giới vẫn đang loay hoay tìm lối thoát cho cuộc khủng hoảng Iran dưới bóng ma của những phát ngôn bất ổn từ ông Trump.
